จากรากเหง้าสู่การเรียนรู้: ปัญหาและแนวทางการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ คติชนวิทยาในระดับอุดมศึกษา
คำสำคัญ:
คติชนวิทยา สภาพปัญหา การจัดกิจกรรมการเรียนรู้บทคัดย่อ
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาปัญหาการจัดการเรียนรู้คติชนวิทยาในระดับอุดมศึกษา และ 2) เพื่อศึกษาแนวทางการจัดกิจกรรมการเรียนรู้คติชนวิทยาในระดับอุดมศึกษา เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการใช้แบบสอบถามผู้เรียนเกี่ยวกับคติชนวิทยาในการสอบถามนักศึกษาชั้นปีที่ 4 โปรแกรมวิชาภาษาไทย คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย ปีการศึกษา 2568 จำนวน 49 คน และการใช้แบบสัมภาษณ์ผู้สอนวิชาคติชนวิทยาในระดับอุดมศึกษา จำนวน 7 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ปัญหาการเรียนรู้คติชนวิทยามี 6 ด้าน ได้แก่ ปัจจัยด้านความเข้าใจพื้นฐานด้านคติชนวิทยา ด้านการจำแนกและจัดประเภทข้อมูลคติชน ด้านการวิเคราะห์และเชื่อมโยงข้อมูลจากภาคสนามกับทฤษฎี ด้านการประยุกต์ใช้ข้อมูลคติชนกับการสอนภาษาไทย ด้านการสร้างสรรค์สื่อการเรียนรู้จากคติชน และด้านการนำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ใช้ในการสอนจริง 2) แนวทางการจัดกิจกรรมการเรียนรู้คติชนวิทยาในระดับอุดมศึกษามี 7 แนวทาง ได้แก่ การสร้างความเข้าใจพื้นฐานเกี่ยวกับคติชนวิทยาอย่างเป็นระบบ การจัดการเรียนรู้โดยการลงมือปฏิบัติ การเรียนรู้ผ่านกรณีศึกษา ที่หลากหลาย การส่งเสริมการคิดเชิงวิเคราะห์และวิพากษ์ การพัฒนาทักษะการบูรณาการคติชนวิทยากับการสอนภาษาไทย การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีและสื่อสร้างสรรค์ในการนำเสนอคติชน และการพัฒนาทักษะการนำเสนอและถ่ายทอดความรู้ ผลการวิจัยนี้มีส่วนช่วยในการพัฒนาการจัดการเรียนการสอนคติชนวิทยา และเตรียมความพร้อม ให้นักศึกษาครูมีสมรรถนะด้านการสอนคติชนอย่างรอบด้าน
เอกสารอ้างอิง
กิ่งแก้ว อัตถากร. (2558). คติชนวิทยา. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ: ชุมนุม
สหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
จุฑามาส โหย่งไทย. (2561). การพัฒนาทักษะการคิดเชิงวิพากษ์กับศตวรรษที่ 21. วารสารการบริหารการศึกษา
มหาวิทยาลัยศิลปากร, 9(2), 344–356.
ฉัตร์นิพัฒน์ คำบ้านฝาย, พรสุดา อินทร์สาน, และสิระ สมนาม. (2566). แนวทางการจัดการเรียนรู้ภาษาไทยฐาน
ชุมชน ด้วยการบูรณาการแหล่งเรียนรู้ทางคติชนท้องถิ่น เพื่อส่งเสริมสมรรถนะสำคัญของผู้เรียนในศตวรรษ
ที่ 21. Journal of Education Naresuan University, 25(2), 327–340.
ชวนพิศ สิริพันธนะ และสุเทพ อ่วมเจริญ. (2559). การพัฒนาโปรแกรมโดยใช้ชุมชนเป็นฐานในการเรียนรู้คติชน
วิทยาระดับอุดมศึกษา. วารสารศิลปากรศึกษาศาสตร์วิจัย, 8(1), 228–238.
ฐิติรดา เปรมปรี. (2564). คติชนวิทยาเบื้องต้นสำหรับครู. มหาสารคาม: ชัยมงคลปริ้นติ้ง.
ธิตินัดดา จินาจันทร์, อมรรัตน์ เฟื่องวรธรรม, และพงษ์พนา พงษ์โสภา. (2565). การสร้างสรรค์นิทานพื้นบ้านล้านนา
เพื่อนำเสนอใหม่ในยุคดิจิทัล. วารสารกระแสวัฒนธรรม, 23(1), 31–43.
นัทธี เพชรบุรี, ชาสินี สำราญอินทร์, ฐานะมนตร์ กลิ่นจันทร์แดง, และบุญสมหญิง พลเมืองดี. (2567). การบูรณาการ
องค์ความรู้ด้านภาษาและเรื่องเล่าพื้นบ้านชาติพันธุ์ลาวเวียงสู่นวัตกรรมการเรียนรู้ของเยาวชนตำบลดอนคา
อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี. Journal for Developing the Social and Community, 11(3), 35–50.
นิตยา วรรณกิตร์. (2563). พินิจคติและคนด้วยศาสตร์คติชนวิทยา. มหาสารคาม: อภิชาตการพิมพ์.
พจน์ศิรินทร์ ลิมปินันทน์. (2559). การพัฒนาแอนิเมชันนิทานพื้นบ้านในรูปแบบแอนดรอยด์แอพพลิเคชันเพื่อ
สืบทอดให้คนรุ่นหลังอย่างยั่งยืน. วารสารวิจัยเพื่อพัฒนาสังคมและชุมชน มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม,
(2), 105–111.
ภิญโญ เวชโช. (2561). คติชนวิทยา. ศูนย์ส่งเสริมการทำผลงานวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา.
วรกร ธรรมภิบาลอุดม และคณะ. (2567). การพัฒนารูปแบบการสอนคติชนวิทยาโดยการประยุกต์ใช้ชุมชนเป็นฐาน
ร่วมกับการสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเองเพื่อพัฒนาความสามารถด้านความคิดรวบยอดและความตระหนักทางวัฒนธรรมสำหรับนักศึกษาระดับปริญญาบัณฑิต. วารสารศิลปากรศึกษาศาสตร์วิจัย, 16(2), 345–363.
วรัญญา ไวบรรเทา. (2563). การจัดการเรียนรู้โดยใช้นิทานเพื่อพัฒนาทักษะการอ่านคำศัพท์ภาษาไทยของนักเรียน
ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 (วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยรังสิต).
ศิราพร ณ ถลาง. (2563). ทฤษฎีคติชนวิทยา: วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนาน-นิทานพื้นบ้าน (พิมพ์ครั้งที่ 4).
สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศุภสุตา ศรีลำไย. (2560). การศึกษาพฤติกรรมและผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่องวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น
ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 โดยใช้การจัดการเรียนรู้แบบจิ๊กซอว์ (วิทยานิพนธ์ครุศาสตร มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
อิศเรศ สุขชม, ธนรัชฏ์ ศิริสวัสดิ์, และศศิธร กาญจนสุวรรณ. (2566). ผลการสอนโดยใช้นิทานพื้นบ้านภาคกลางเป็น
สื่อร่วมกับเกมมิฟิเคชั่นที่มีต่อความสามารถในการอ่านจับใจความและการเขียนเชิงสร้างสรรค์สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 21(1), 353–366.
Bascom, W. (1965). Four functions of folklore. In A. Dundes (Ed.), The study of folklore. Englewood
Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
Ben-Amos, D. (1971). Toward a definition of folklore in context. Journal of American Folklore,
(331), 3–15.
Boswell, G. W. (1962). Fundamentals of folk literature. Indiana University Press.
Brunvand, J. H. (1968). The study of American folklore. New York, NY: W. W. Norton & Company.
Dundes, A. (2005). Folklore: Critical concepts in literary and cultural studies (Vols. 1–4).
Routledge.
Taylor, A. (1965). Folklore and the student of literature. In A. Dundes (Ed.), The study of folklore.
Prentice-Hall.
Thompson, S. (Ed.). (1953). Four symposia on folklore. Indiana University Press.
