แนวทางการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์ โครงการสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว
คำสำคัญ:
การบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์, สวนพฤกษศาสตร์, โครงการบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความต้องการจำเป็นทางการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์โครงการสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว และ 2) พัฒนาแนวทางการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์ดังกล่าว การวิจัยดำเนินการเป็น 2 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ศึกษาความต้องการจำเป็นทางการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์โครงการสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ ได้แก่ ครูและผู้บริหารสถานศึกษาในโรงเรียนสมาชิกโครงการสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน จำนวน 266 คน กำหนดขนาดกลุ่มตัวอย่างโดยใช้สูตรของยามาเน โดยใช้การสุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ ซึ่งมีค่าความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหา ระหว่าง 0.60 - 1.00 และมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.99 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และดัชนีความต้องการจำเป็น (PNImodified) ระยะที่ 2 พัฒนาแนวทางการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์โครงการสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว มี 3 ขั้นตอนย่อย ได้แก่ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาแนวทางการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์โครงการสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โดยการสัมภาษณ์ผู้บริหารสถานศึกษาที่ได้รับพระราชทานป้ายสนองพระราชดำริในโครงการสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน จำนวน 4 คน โดยวิธีการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ขั้นตอนที่ 2 สร้างแนวทางการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์โครงการสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว โดยผู้วิจัยเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบบันทึกข้อมูล จากผลในระยะที่ 1 และระยะที่ 2 ขั้นตอนที่ 1วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ขั้นตอนที่ 3 ตรวจสอบแนวทางการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์โครงการสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน กลุ่มผู้ให้ข้อมูล ได้แก่ ผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 9 คน โดยวิธีการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบประเมินความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และความเป็นประโยชน์ ของแนวทาง การวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการวิจัยพบว่า 1) ความต้องการจำเป็นโดยภาพรวมมีค่าดัชนีความต้องการจำเป็น เท่ากับ 0.26 เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่า เรียงลำดับจากมากไปน้อย ได้แก่ การวิเคราะห์สภาพแวดล้อม การประเมินผลและการควบคุมกลยุทธ์ การกำหนดกลยุทธ์ และการนำกลยุทธ์ไปปฏิบัติ และ 2) แนวทางที่พัฒนาขึ้นมีชื่อว่า “SBG Strategy by 4S” ประกอบด้วย S1 การวิเคราะห์สภาพแวดล้อม S2 การกำหนด กลยุทธ์ S3 การนำกลยุทธ์ไปปฏิบัติ และS4 การประเมินผลและควบคุมกลยุทธ์ รวม 25 แนวทาง ครอบคลุมมาตรฐานการดำเนินงาน 3 ด้าน ได้แก่ ด้านการบริหารและการจัดการ ด้านการจัดการเรียนรู้ และด้านเนื้อหาสาระ ผลการประเมินความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และความเป็นประโยชน์โดยภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด
เอกสารอ้างอิง
พิบูล ทีปะปาล, และธนวัฒน์ ทีปะปาล. (2559). การจัดการเชิงกลยุทธ์ (ฉบับปรับปรุงใหม่).
อมรการพิมพ์.
ภิรมย์ เตียงกูล, พรทิพย์ ไชยโส, และศศิเทพ ปิติพรเทพิน. (2559). การประเมินโครงการงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการ นนทบุรี. วารสารหน่วยวิจัยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อมเพื่อการเรียนรู้, 7(2), 240–253. https://doi.org/10.14456/jstel.2016.18
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. (2560, 6 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา, 134(40 ก), 1–90. https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2560/A/040/1.PDF
ศักดิ์ชัย มุดลาด, อรสา จรูญธรรม, และชาญชัย วงศ์สิรสวัสดิ์. (2564). การบริหารโรงเรียนเพื่อส่งเสริมงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนอย่างยั่งยืน. วารสารวิชาการสิรินธรปริทรรศน์, 22(2), 14–30.
ศรัญญา วงศ์อดิลักษณ์. (2559). การบริหารงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนเพื่อรับเกียรติบัตรสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนขั้นที่ 1 โรงเรียนอรุโณทัยวิทยาคม จังหวัดเชียงใหม่ [การค้นคว้าแบบอิสระศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่]. ฐานข้อมูลเอกสารฉบับเต็มในรูปอิเล็กทรอนิกส์ของไทย. https://www.thailis.or.th/tdc/browse.php?browse_type=title&option=show&titleid=464859
สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. (ม.ป.ป.). สมาชิกสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน:ภาคตะวันออก. สืบค้นเมื่อ 19 กันยายน 2568, จาก
https://www.rspg.or.th/botanical_school/neo_sbg/members/east.html
สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. (2560). คู่มือการดำเนินงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน พุทธศักราช 2560. โรงพิมพ์สำนักงานราชเลขานุการในพระองค์.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. บริษัท
พริกหวานกราฟฟิค จำกัด. https://www.onec.go.th/th.php/page/view/Outstand/2532
สิริยุพิน ศุภ์ธนัชภัคชนา. (2566). โครงการพัฒนากิจกรรมการดำเนินงานสวนพฤกษศาสตร์
โรงเรียน สำหรับโรงเรียนสาธิต “พิบูลบำเพ็ญ” มหาวิทยาลัยบูรพา. วารสารวิชาการศรีปทุม ชลบุรี, 19(3), 133–142.
สุวิมล ว่องวาณิช. (2558). การวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น (พิมพ์ครั้งที่ 3 ฉบับปรับปรุง).
สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อาคีรา ราชเวียง, สมใจ ศรีเนตร, ธนิชชา ชัยชัชวาลประทีป, และทัศนีย์ สิงห์เจริญ. (2563).
การศึกษาแนวทางการพัฒนางานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนในเขตจังหวัดประจวบคีรีขันธ์. วารสารวิชาการและวิจัย มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, 10(2), 68–82.
Anand, G., Atluri, A., Crawfurd, L., Pugatch, T., & Sheth, K. (2023). Improving
school management in low- and middle-income countries: A systematic review. Economics of Education Review, 97, Article 102464. https://doi.org/10.1016/j.econedurev.2023.102464
Austin, S. (2022). The school garden in the primary school: Meeting the
challenges and reaping the benefits. Education 3–13, 50(6), 707–721. https://doi.org/10.1080/03004279.2021.1905017
Bayındır, D. (2023). Educational capacity of botanical gardens: What do the
research results say? Necatibey Faculty of Education Electronic Journal of Science and Mathematics Education, 17(1), 26–45. https://doi.org/10.17522/balikesirnef.1301444
Bryson, J. M. (2018). Strategic planning for public and nonprofit organizations: A
guide to strengthening and sustaining organizational achievement (5th ed.). Wiley.
Burt, K. G., Koch, P., & Contento, I. (2017). Development of the GREEN (Garden
Resources, Education, and Environment Nexus) tool: An evidence-based model for school garden integration. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 117(10), 1517–1527.e4. https://doi.org/10.1016/j.jand.2017.02.008
Daspin, J. M., Jiménez-Rivero, M., Martin, B., Cooper, M. H., Nikah, K., Waugh, L., & Davis, J. N. (2026). Attributes of thriving school gardens in the US. Journal of Nutrition Education and Behavior, 58(7), 642–650. https://doi.org/10.1016/j.jneb.2026.03.006
David, F. R., David, F. R., & David, M. E. (2019). Strategic management: A
competitive advantage approach, concepts and cases (17th ed.). Pearson.
Hoover, A., Vandyousefi, S., Martin, B., Nikah, K., Cooper, M. H., Muller, A., Marty, E., Duswalt-Epstein, M., Burgermaster, M., Waugh, L., Linkenhoker, B., & Davis, J. N. (2021). Barriers, strategies, and resources to thriving school gardens. Journal of Nutrition Education and Behavior, 53(7), 591–601. https://doi.org/10.1016/j.jneb.2021.02.011
Likert, R. (1932). A technique for the measurement of attitudes. Archives of Psychology, 22(140), 1–55.
Mohamed, N., & Othman, N. (2018). Experiential learning: Botanical garden as a place for learning plant science. Asian Journal of Quality of Life, 3(12), 61–68. https://doi.org/10.21834/ajqol.v3i12.142
Wheelen, T. L., Hunger, J. D., Hoffman, A. N., & Bamford, C. E. (2018). Strategic management and business policy: Globalization, innovation, and sustainability (15th ed.). Pearson.
Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed.). Harper & Row.
