แนวทางการยกระดับสุขภาวะของผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน
คำสำคัญ:
สุขภาวะ, การยกระดับสุขภาวะ, สุขภาวะของผู้สูงอายุ, การใช้ชุมชนเป็นฐานบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการยกระดับสุขภาวะผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐานและเพื่อพัฒนาแนวทางการยกระดับสุขภาวะผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐานของศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุตำบลจำป่าหวาย จังหวัดพะเยา กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้สูงอายุศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุตำบลจำป่าหวาย จำนวน 66 คน ได้จากการกำหนดกลุ่มตัวอย่างตามตารางสำเร็จรูปของเครจซี่และมอร์แกน (Krejcie & Morgan, 1970) และทำการเลือกแบบเจาะจง การวิจัยนี้เป็นวิจัยแบบผสมผสาน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ และแบบประเมินความเหมาะสมและความเป็นไปได้ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วย ค่าความถี่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และการจำแนกประเภทข้อมูล
ผลการวิจัย พบว่า 1) การยกระดับสุขภาวะผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก ด้านที่มีค่าเฉลี่ยสูงที่สุด คือ สุขภาวะทางจิตวิญญาณ และสุขภาวะทางจิตใจ ด้านที่มีค่าเฉลี่ยต่ำที่สุด คือ สุขภาวะทางกาย 2) แนวทางการยกระดับสุขภาวะผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน ประกอบด้วย 5 แนวทาง และ 23 วิธีดำเนินการ คือ 2.1) การยกระดับสุขภาวะทางจิตวิญญาณเพื่อสร้างคุณค่าของชีวิตโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน มี 7 วิธีดำเนินการ 2.2) การยกระดับสุขภาวะทางจิตใจเพื่อสร้างความสุขโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน มี 6 วิธีดำเนินการ 2.3) การยกระดับสุขภาวะทางสติปัญญาเพื่อการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน มี 3 วิธีดำเนินการ 2.4) การยกระดับสุขภาวะทางสังคมเพื่อสร้างสัมพันธ์โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน มี 4 วิธีดำเนินการ และ 2.5) การยกระดับสุขภาวะทางกายเพื่อความแข็งแรงโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน มี 3 วิธีดำเนินการ
เอกสารอ้างอิง
จิรฐา อัคนิทัต, ดารุณี เหลืองวรกิจ และวิภารัตน์ ชมดง. (2560). สุขภาวะของผู้สูงอายุใน ประเทศไทย: โอกาสสําคัญทางการตลาด. วารสารเซนต์จอห์น, 23(32), 87-107.
บุญโรม สุวรรณพาหุ อรัญญา ตุ้ยคำภีร์ และวรรณี แกมเกตุ. (2556). สุขภาวะของวัยรุ่น: กรอบมโนทัศน์และเครื่องมือประเมินทางจิตวิทยา. วารสารพฤติกรรมศาสตร์, 19(2), 127-138.
ปัณณทัต บนขุนทด วิราพร สืบสุนทร และสิรินทรา ฟูตระกูล. (2569). การส่งเสริมสุขภาพ ผู้สูงอายุ โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน: บทบาทพยาบาลชุมชนและข้อเสนอเชิง นโยบาย. วารสารการศึกษาและวิจัยการสาธารณสุข, 4(1), 19-32.
ประภาส ปาลี. (2567). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐานสู่การสร้างเสริมสุขภาพดีตามวิถีชุมชน. วารสาร มจร ปรัชญาปริทรรศน์, 7(2), 482 – 502.
ทิพรัตน์ สิทธิวงศ์, และรักษิต สุทธิพงษ์. (2567). ผลของกิจกรรมทางกายต่อระบบประสาทใน ผู้สูงอายุ.วารสารเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ, 20(1), 75–84.
พึงรัก ริยะขัน และนนทชา ชัยทวิชธานันท์. (2568). การพัฒนาระบบสุขภาวะของผู้สูงอายุอย่างยั่งยืนโดยใช้ทุนชุมชนเป็นฐานในเขตพื้นที่เมือง จังหวัดพิษณุโลก. วารสารการจัดการและพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, 5(1), 140 – 154.
เมธาวี อื้ออารีย์กุล และ กุณฑลทิพย พานิชภักดิ์. (2563). สุขภาวะทางใจของผู้อยู่อาศัยในที่อยู่อาศัย: การทบทวนวรรณกรรมและข้อเสนอแนะ. วารสารสาระศาสตร์, 3(2563), 557- 570.
สายทิพย์ เป็นคุณ พระมหาวิโรจน์ คุตตวีโร สงัด เชียนจันทึก พระเมธาวินัยรส และสายันห์ อินนันใจ . (2565). นวัตกรรมเชิงชุมชนสำหรับดูแลสุขภาวะผู้สูงอายุโดยใช้ครอบครัวและวัดเป็นฐานในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 7(9), 373 – 384.
สิริยากร สิงห์เสนา และอาแว มะแส. (2565). สุขภาวะและการสร้างเสริมสุขภาวะผู้สูงอายุในชุมชน กรณีศึกษา ชุมชนศรีฐาน ตำบลในเมือง อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น. วารสารพัฒนาสังคมและยุทธศาสตร์การบริหาร, 25(2), 80-98.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2567). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ.2567. https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/ survey_detail/2025/20241209145003_27188.pdf.
อรทัย วลีวงศ์. (12 กุมภาพันธ์ 2564). Good Health and Well-being เมื่อนิยามของ สุขภาพดี’ไม่ได้หยุดอยู่แค่ร่างกายแข็งแรง. https://www.sdgmove.com /2021/01/25/sdg-updates-good-health-and-well-being/
Beadle-Brown, Murphy, & DiTerlizzi. (2009). Quality of life for the camberwell cohort. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 22 (2009), 380-390.
Flecky, K. (2011). Foundations of service learning. Jones and Bartlett. https://samples. jbpub.com /9780763759582/59582_ch01_final.pdf
Krejcie, R. & Morgan, D. (1970). “Determining sample sizes for research activities.” Educational and Psychological Measurement 30, 607-610.
Melaville, A., Berg, A. C., & Blank, M. J. (2006). Community-based learning: Engaging students for success and citizenship. Washington: Coalition for Community Schools.
Myers J. E., Sweeney, T. J., & Witmer, J. M. (2000). The wheel of wellness forcounseling: A holistic model for treatment planning. Journal of Counseling and development, 78(3), 251-266.
O'Donnell M. P. (1989). Definition of health promotion: Part III: Expanding the definition. American journal of health promotion : AJHP, 3(3), 5. https://doi.org/10.4278/0890-1171-3.3.5
PPTV Online. (17 มีนาคม 2568). สุขภาวะคืออะไร? วิธีการรักษาสมดุลระหว่างกายและใจเพื่อสุขภาวะที่ดี. https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B9%84% E0%B8%A5%E0%B8%9F%E0%B9%8C%E0%B8%AA%E0%B9 %84%E0%B8%95%E0%B8%A5%E0%B9%8C/244924.
Wichai Thienthavorn. (2012). A new health promotion textbook [In Thai]. Bangkok: Office of Printing Works of the War Veterans Organization.
