การส่งเสริมการจัดการศึกษานิติศาสตร์ในหมู่พระภิกษุสามเณร: ศึกษากฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาสำหรับคณะสงฆ์ และแนวนโยบายของมหาเถรสมาคม
คำสำคัญ:
พระภิกษุสามเณร\, การศึกษา, นิติศาสตร์บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มุ่งส่งเสริมพระภิกษุสามเณรให้เรียนนิติศาสตร์ นอกจากต้องปฏิบัติตนภายใต้พระธรรมวินัยแล้ว ยังมีพันธะต้องปฏิบัติตามกฎหมายบ้านเมือง โดยเฉพาะพระสังฆาธิการซึ่งมีสถานะเป็นเจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายอาญา จึงต้องมีความรู้ด้านกฎหมายเพื่อปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างถูกต้อง งานวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานะของพระสังฆาธิการตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ศึกษานโยบายของมหาเถรสมาคม วิเคราะห์ความจำเป็นและแนวทางการส่งเสริมการศึกษานิติศาสตร์ และเสนอข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อการพัฒนาการศึกษา ใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสาร วิเคราะห์กฎหมายที่เกี่ยวข้อง มติและประกาศของมหาเถรสมาคม ข้อกำหนดของมหาวิทยาลัยสงฆ์ รวมทั้งงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง เพื่อสังเคราะห์ข้อเสนอเชิงนโยบายที่สอดคล้องกับบริบทสงฆ์และสังคมปัจจุบัน
ผลการวิจัยพบว่า การส่งเสริมการศึกษานิติศาสตร์ในหมู่พระภิกษุสามเณรเป็นสิ่งจำเป็นเร่งด่วน ทั้งในด้านการปฏิบัติหน้าที่ การบริหารจัดการ และการรักษาภาพลักษณ์ของสถาบันสงฆ์ นโยบายของมหาเถรสมาคมมีทิศทางสนับสนุนชัดเจน แต่การปฏิบัติยังมีข้อจำกัดด้านจำนวนสถาบัน งบประมาณ บุคลากร และความยืดหยุ่นของหลักสูตร องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการวิจัยคือ การบูรณาการเนื้อหากฎหมายกับพระธรรมวินัยและบริบทการปฏิบัติศาสนกิจ เช่น การจัดการทรัพย์สินวัดและการแก้ไขข้อพิพาทในชุมชน ข้อเสนอแนะสำคัญ ได้แก่ การเปิดสอนและออกแบบหลักสูตรนิติศาสตร์เฉพาะสำหรับพระสงฆ์ การใช้เทคโนโลยีการเรียนการสอนแบบผสมผสานเพื่อขยายโอกาส การพัฒนาครูผู้สอนที่มีความรู้ทั้งด้านกฎหมายและพระพุทธศาสนา และการจัดฝึกปฏิบัติจริงในสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับงานคณะสงฆ์ เพื่อให้พระภิกษุสามเณรมีศักยภาพทางกฎหมายที่เพียงพอในการปฏิบัติหน้าที่อย่างถูกต้อง โปร่งใส และเสริมสร้างศรัทธาของสังคมต่อพระพุทธศาสนาอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
ข้อกำหนดมหาวิทยาลัยมหามกุฎราชวิทยาลัย ว่าด้วยการจัดตั้งส่วนงาน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2568. (2568). ราชกิจจานุเบกษา, 142(ตอนพิเศษ 78 ง), 28-29. 19 กุมภาพันธ์ 2568.
เขมรัศมิ์ ดุจวรรณ. (2559). กฎหมายเกี่ยวกับสิทธิและเสรีภาพทางการศึกษาของภิกษุสามเณร. วารสารวิชาการ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี . ปีที่ 4 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม-ธันวาคม 2559. หน้า 93-105.
คู่มือพระสังฆาธิการ. (2567). แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม 2 พ.ศ. 2457 เล่ม 2 หน้า 36 เรื่องพระราชบัญญัติ ลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
ประเสริฐ ลิ่มประเสริฐ และ วรพจน์ ถนอมกุล. (2565). สถานภาพทางกฎหมายของพระสังฆาธิการ ในพระพุทธศาสนาศึกษากรณีพระสังฆาธิการในประเทศไทย. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ ปีที่ 7 ฉบับที่ 5 (พฤษภาคม 2565). หน้า 416-432.
พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505. (2505). ราชกิจจานุเบกษา, 79(115), 29-44. 31 ธันวาคม 2505.
พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พ.ศ. 2540. (2540). ราชกิจจานุเบกษา, 114(51 ก), 24-43. 1 ตุลาคม 2540.
พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย พ.ศ. 2540. (2540). ราชกิจจานุเบกษา, 114(51 ก), 4-23. 1 ตุลาคม 2540.
พระมหาตะวัน ตปคุโณ (พิมพ์ทอง). (2562). ศึกษาแนวทางการใช้มาตรการทางกฎหมายสำหรับพระภิกษุที่กระทำผิดพระวินัย. วิทยานิพนธ์ปริญญาพุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา มหาวิทยาลัยมหามหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาตั๋ณฑ์ฐวัฒน์ สนฺตจิตฺโน (ถำวาปี) และ ฐิติวัสส์ หมั่นกิจ. (2566). นิติศาสตร์ในพระวินัยปิฎก. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี ปีที่ 6 ฉบับที่ 1 (มกราคม – กุมภาพันธ์2566). หน้า 81-99.
มหาเถรสมาคม. (2568). ประกาศมหาเถรสมาคม เรื่อง นโยบายด้านการศึกษาของพระภิกษุ สามเณร.
มหาเถรสมาคม. (2563). มติมหาเถรสมาคมครั้งที่ 15/2563 มติที่ 442/2563 เรื่องขอสนับสนุนให้มหาวิทยาลัยสงฆ์เปิดสอนวิชานิติศาสตร์และส่งเสริมให้พระภิกษุสามเณรเข้าศึกษา.
อภิภัสร์ ปาสานะเก, ชัยวัฒน์ ป้อมพิทักษ์ และ สาลินี ลิขิตพัฒนะกุล. (2568). การศึกษาความต้องการเข้าศึกษาต่อในหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิต (หลักสูตรใหม่) พ.ศ....มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด. วารสารพุทธศาสตร์ มจร อุบลราชธานี ปีที่ 7 ฉบับที่ 1 (มกราคม-เมษายน) 2568. หน้า 1897-1912.
อภิภัสร์ ปาสานะเก, สาลินี ลิขิตพัฒนกุล และ ธวัชชัย จันทร์สม. (2566). ความจำเป็นในการเปิดสอนหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิตในมหาวิทยาลัยสงฆ์ในประเทศไทย. วารสารรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ปีที่ 3 ฉบับที่ 5 (กันยายน-ตุลาคม 2566). หน้า 156-194.
Eugenia Shanklin. (1981). Two Meanings and Uses of Tradition. Journal of Anthropological Research. Vol. 37, No. 1 (Spring, 1981), pp. 71-89.
Robert S. Summers. (1963). PROFESSOR H. L. A. HART'S CONCEPT OF LAW. DUKE LAW JOURNAL. Vol. 1963: 629, pp. 630-670.
