การศึกษาแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำแห่งสติด้วยการประยุกต์แนวคิด กระบวนการปัญญาขั้นสูง สำหรับการเพิ่มความสามารถ ความเป็นผู้นำในองค์กรภาครัฐ
คำสำคัญ:
การพัฒนาภาวะผู้นำแห่งสติ, กระบวนการปัญญาขั้นสูง, ความสามารถความเป็นผู้นำ, องค์กรภาครัฐบทคัดย่อ
การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำแห่งสติ ด้วยการประยุกต์แนวคิดกระบวนการปัญญาขั้นสูง สำหรับการเพิ่มความสามารถความเป็นผู้นำในองค์กรภาครัฐ ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง สัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 16 คน/รูป เลือกแบบไม่อาศัยความน่าจะเป็น แบบเฉพาะเจาะจง ใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้างชนิดปลายเปิด ตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือโดยผู้เชี่ยวชาญ 5 ท่าน ค่า I-CVI, S-CVI/Ave และ S-CVI/UA = 1.00 ใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา และแบบอุปนัย ตรวจสอบสามเส้าด้านข้อมูล และสหวิทยาการ พบว่า แนวทางการพัฒนา มีดังนี้ 1) วิธีการฝึกสติปัฏฐาน 4 2) พัฒนาสมองส่วนหน้าสุด 3) ใช้โปรแกรมแอปพลิเคชันออนไลน์ และ 4) กรอบการพัฒนาจำนวน 11 ด้าน สรุปได้ว่า แนวทางการพัฒนามีความเหมาะสม และมีประสิทธิภาพ เพื่อเพิ่มความสามารถความเป็นผู้นำในองค์กรภาครัฐได้
เอกสารอ้างอิง
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2563). ตามทักษะภาวะผู้นำที่ดีในเด็กไทย. เรียกใช้เมื่อ 26 กันยายน 2567 จาก https://www.dmh.go.th/news-dmh/view.asp?id=30470.
กันยรัตน์ ไมยรัตน์. (2564). โครงการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) กับบทบาทและผลกระทบ ที่เกิดขึ้นกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของไทย. วารสารสมาคมรัฐประศาสนศาสตร์แห่งประเทศไทย, 3(5), 1-14.
เกดิษฐ์ จันทร์ขจร. (2562). การบริหารจัดการของสมองขั้นสูง: แนวคิดและแนวทางประยุกต์เพื่อพัฒนาการเรียนรู้ของผู้เรียน. วารสารวิชาการศึกษาศาสตร์ คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 20(2), 111-126.
จุฑามาศ แหนจอง. (2562). จิตวิทยาการรู้คิด (Cognitive Psychology) (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: แกรนด์พอยท์.
ชนากร ศาสตร์สกุล และชาสิณี ห่วงมิตร. (2565). การบริหารจิตและการเจริญสติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวสติปัฏฐาน 4 กับการบริหารจัดการศึกษายุคใหม่ ในสถานการณ์ Covid-19. วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 9(1), 165-177.
ชัยธวัช เนียมศิริ. (2561). ภาวะผู้นำที่มีประสิทธิภาพในยุค Thailand 4.0: กรณีศึกษา จังหวัดขอนแก่น. สังคมจิตวิทยา, หลักสูตรป้องกันราชอาณาจักร, วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร.
ฐิติพร พิมพ์ชัย. (2567). การประยุกต์ใช้หลักสติปัฏฐาน 4 ในการพัฒนาภาวะผู้นำในสถานศึกษา. วารสารวิจัยนวัตกรรมการศึกษาและเทคโนโลยี, 2(3), 12-25.
ณัฐพงษ์ จตุรชาติสุคนธ์ และอภิชาติ ศิริบุญญกาล. (2567). การพัฒนาอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวในพื้นที่ EEC ของจังหวัดชลบุรีตามนโยบายประเทศไทย 4.0, วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์, 9(5), 410-417.
ประจักษ์ ปฏิทัศน์. (2562). การคิดเชิงระบบและความคิดสร้างสรรค์ (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พรจิรา ปริวัชรากุล. (2559). แกะรอยหยักสมองมองผลกระทบของการพนัน; โครงการขับเคลื่อนสังคมและนโยบายสาธารณะเพื่อลดผลกระทบจากการพนัน. มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ, สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.), กรุงเทพฯ: สหมิตรพริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
พระครูโกวิทอรรถวาที และวิภาวรรณ ลิมป์ไพบูลย์. (2567). หลักพุทธธรรมและทฤษฎีองค์กรที่น่าไว้วางใจสูงเพื่อการพัฒนาสติระดับองค์กร. วารสารวิจยวิชาการ, 7(1), 322-333.
พระครูภาวนาสังวรกิจ วิ. (2558). การพัฒนาตนตามหลักมหาสติปัฏฐาน 4. วารสาร มจร มนุษยศาสตร์ปริทรรศน์, 1(2), 57-63.
พระพรหมคุณาภรณ์. (2559). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (Dictionary of Buddhism) (พิมพ์ครั้งที่ 34). กรุงเทพฯ: มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพพระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต).
พระพุทธยานันทภิกขุ. (2559). การเจริญสติที่ถูกต้องควรเป็นอย่างไร (พิมพ์ครั้งที่ 2). เชียงใหม่: นพบุรี การพิมพ์, 8-68.
มณฑวรรณ ภู่ทอง. (2565). ภาวะผู้นำอุดมสติของผู้บริหารสถานศึกษาที่ส่งผลต่อภาวะความเครียดในการทำงานของครูผู้สอน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครปฐม เขต 1. การประชุมหาดใหญ่วิชาการระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 13, มหาวิทยาลัยหาดใหญ่, 2459-2473.
วนิช สุธารัตน์. (2547). ความคิดและความคิดสร้างสรรค์. กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาส์น.
ศุขภิญญา ศรีคำไทย, พระมหาญาณวัฒน์ ฐิตวฑฺฒโน และอุทัย สติมั่น. (2564). รูปแบบการบริหารการศึกษาตามหลักสัมมาสติ. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 5(2), 422-433.
ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศ และการสื่อสารสำนักงาน ก.พ. (2566). กำลังคนภาครัฐ 2566: ข้าราชการพลเรือนสามัญ. นนทบุรี: 21 เซ็นจูรี่.
สถาบันพระปกเกล้า. (2566). ท้องถิ่นในโลกยุควูก้า (VUCA WORLD). กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า.
สถาบันพัฒนาข้าราชการพลเรือน. (2563). แนวทางการพัฒนาบุคลากรภาครัฐ พ.ศ.2563-2565. นร. 1013.1/167.
สถาบันพัฒนาข้าราชการพลเรือน. (2567). แนวทางการพัฒนาบุคลากรภาครัฐ พ.ศ.2566-2570. นร 1013/ว 12.
สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน. (2562). แผนปฏิบัติการระยะ 5 ปี (พ.ศ.2566-2570). กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.
สนอง วรอุไร. (2550). มหัศจรรย์แห่งจิต. สมุทรปราการ: ชมรมกัลยาณธรรม.
สมบัติ กุสุมาวลี. (2556). การสํารวจแนวคิดภาวะผู้นําในองค์กรระดับโลก ศึกษาจาก Harvard Business Review 2010-2012. สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน. (2566). มาตรการบริหารจัดการกําลังคนภาครัฐ (พ.ศ. ๒๕๖๖ - ๒๕๗๐) และแนวทางปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: กลุ่มโรงพิมพ์ สำนักงานเลขาธิการ สำนักงาน ก.พ.
สำนักพัฒนาระบบบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่น. (2566). แผนแม่บทการพัฒนาบุคลากร 3 ปี ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2567-2569. กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น, กระทรวงมหาดไทย.
สุภาภรณ์ เพาะบุญ. (2567). การวิจัยเชิงพุทธการประยุกต์ใช้ แนวคิดที่สำคัญของการวิจัยเชิงพุทธ. วารสารระบบนิเวศการเรียนรู้และปัญญา, 2(3), 1-13.
เสถียร วงค์คม. (2562). การพัฒนาโมเดลความสัมพันธ์เชิงโครงสร้างตัวชี้บ่งภาวะผู้นำอุดมสติ สำหรับผู้บริหารโรงเรียนประถมศึกษา. ดุษฎีบัณฑิต, สาขาวิชาการบริหารการศึกษา, บัณฑิตวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยมหามงกุฎราชวิทยาลัย.
หลวงพ่อปราโมทย์ ปาโมชฺโช. (2564). แด่เธอผู้มาใหม่ (พิมพ์ครั้งที่ 32). กรุงเทพฯ: มูลนิธิสื่อธรรมหลวงพ่อปราโมทย์ ปาโมชฺโช.
Adams, J., & Grazier, M. (2016). Mindful Leadership for Dummies. UK: John Wiley & Sons.
Anderson, P. (2002). Assessment and Development of Executive Function (EF) During Childhood. Child Neuropsychology, 8(2), 71-82.
Barkley, R. A. (2011). Executive functioning and self-regulation: Integration, extended phenotype, and clinical implications. NY: Guilford Press.
Bunting, M. (2016). The Mindful Leader. Australia: John Wiley & Sons.
Dhiman, S. (2020). The Palgrave Handbook of Workplace Well-Being. Switzerland: Springer.
Diamond, A., (2013). Executive functions. Annual review of psychology, 64, 135-168.
Donaldson-Feilder, E., Lewis, R., & Yarker, J. (2019). What outcomes have mindfulness and meditation interventions for managers and leaders achieved? A systematic review. European Journal of Work and Organizational Psychology, 28(1), 11–29.
Dwyer, C. P. (2017). Critical Thinking Conceptual Perceptive and Practical Guidelines. UK: Cambridge University Press.
Evans, G. O. (2023). Brodmann Areas Of the Brain. Biopsychology, Simply Psychology.
Funahashi, S. (2022). Dorsolateral Prefrontal Cortex; Working Memory and Executive Functions. Brain Science, Springer.
Gonzalez, M. (2012). Mindful Leadership: The 9 Ways to Self-Awareness, Transforming Yourself, and Inspiring Others. San Francisco: Jossey-Bass.
Guy, S. C., Isquith, P. K., & Gioia, G. A. (2004). Behavior rating inventory of executive Function. Odessa, FL: Psychological Assessment Resources.
Harvard University. (2017). Building the Skills Adults Need for Life. Retrieved May 1, 2021. from http://www.developingchild.harvard.edu.
Honos-Webb, L. (2018). Brain Hacks Life-Changing Strategies to Improve Executive Functioning. CA: Althea Press.
Jamieson, S. D., & Tuckey, M. R. (2017). Mindfulness interventions in the workplace: A critique of the current state of the literature. Journal of Occupational Health Psychology, 22, 180.
Konte, G. A. (2022). Mindfulness in Organizations: The Concept of Mindful Leadership. Intech Open.
Lavine, M. (2014). Paradoxical Leadership and the competing values framework. The Journal of Applied Behavioral Science, 50(2), 189-205.
Molina-Rofriguez, S., Ros-Leon, A., & Pellicer-Porcar, O. (2021). Characterizing the executive functioning associated with dispositional mindfulness. Current Psychology.
