พญานาค เรื่องเล่า ความเชื่อและพิธีกรรมในจังหวัดชัยภูมิ
คำสำคัญ:
พญานาค, เรื่องเล่า, ความเชื่อ, พิธีกรรมบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาเรื่องเล่าเกี่ยวกับพญานาคในจังหวัดชัยภูมิ 2. เพื่อศึกษาความเชื่อและพิธีกรรมเกี่ยวกับพญานาคในจังหวัดชัยภูมิ 3. วิเคราะห์การผลิตซ้ำทางวัฒนธรรมและศิลปกรรมเกี่ยวกับคติพญานาคในจังหวัดชัยภูมิ การวิจัยครั้งนี้ผ่านการวิเคราะห์เชิงคุณภาพด้วยวิธีการสัมภาษณ์เชิงจากกลุ่มเป้าหมายจำนวน 12 คน แบ่งเป็น 4 กลุ่มหลัก ได้แก่ 1. เจ้าของหรือผู้ดูแลสถานที่ 2. ผู้เข้าร่วมพิธีกรรม 3. ผู้จำหน่ายสินค้า 4. นักวิชาด้านวัฒนธรรม ผลการวิจัยพบว่า เรื่องเล่าเกี่ยวกับพญานาคในจังหวัดชัยภูมิเป็นเรื่องเล่าทางพุทธศาสนาและศาสนาฮินดูผสมผสานเรื่องเล่าท้องถิ่นและเรื่องเล่าสมัยใหม่ก่อให้เกิดความเชื่อเรื่องพญานาคซึ่งให้คุณและโทษก่อให้เกิดพิธีกรรมส่วนรวมและส่วนบุคคล โดยผลเชิงวิเคราะห์การผลิตซ้ำทางวัฒนธรรมและศิลปกรรมส่งผลให้เกิดการสร้างภูมิทัศน์วัฒนธรรมใหม่
เอกสารอ้างอิง
กาญจนา แก้วเทพ. (2560). เครื่องมือทำงานวัฒนธรรมชุมชนและสื่อพิธีกรรมศึกษา. กรุงเทพฯ:ศูนย์
มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (2566). พระธาตุท่าเลิง (ธาตุงูซวง). ฐานข้อมูล Cultural Map Thailand. สืบค้น
เมื่อ 12 พฤศจิกายน 2566. จาก https://dp.culturalmapthailand.info.
ชำนาญ เกิดช่อ, ฐิติพร สะสม, พระมหาศุภวัฒน์ บุญทอง, กฤติยา ถ้ำทอง, และ พระมหาถนอม ฐานวโร.
(2566). พญานาค: ความเป็นมา ความเชื่อ และคุณูปการต่อสังคมไทย. วารสารมจรพุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 1(7).
ณฐอร นพเคราะห์, จันทิมา เขียวแก้วและทิพย์พิรุณ พุมดวง. (2566). ความเชื่อเรื่องพญานาคใน
บริบทสังคมไทย. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7 (6).
กรมประชาสัมพันธ์. (2566). เปิดเส้นทางท่องเที่ยวกับความเชื่อ “พญานาค” แห่งลุ่มแม่น้ำโขง 5 จังหวัด
ภาคอีสาน. สืบค้นเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2568. จาก
https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/9/iid/198437.
บุญลือ วันทายนต์. (2555). สังคมวิทยาศาสนา. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
ปฐม หงส์สุวรรณ. (2556). นานมาแล้ว มีเรื่องเล่า นิทาน ตำนาน ชีวิต. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎก เล่มที่ 28: ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต ภูริทัตต
ชาดก. กรุงเทพฯ: ผู้พิมพ์.
วัชราภรณ์ ดิษฐ์ป้าน. (2558). การสืบทอดและการผลิตซ้ำประเพณีและพิธีกรรมเกี่ยวกับพระอุปคุตใน
สังคมไทยปัจจุบัน. ประเพณีสร้างสรรค์ในสังคมไทยร่วมสมัย. ศิราพร ณ ถลาง บรรณาธิการ.
กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
ศานติ ภักดีคำ. (2556). นาคบัลลังก์พระนารายณ์ผู้พิทักษ์พระศาสนา. กรุงเทพฯ: อมรินทร์ อมรินทร์พริน
ติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
ศรีศักร วัลลิโภดม. (2560). สร้างบ้านแปงเมือง. กรุงเทพฯ: มติชน.
สุภัทรา บุญปัญญโรจน์. (2563). คติชนกับการท่องเที่ยว กรุงเทพฯ:มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
Marketeer Team. (2561). ถอดรหัสแผ่นฟิล์ม “นาคี 2” ทำไม 10 วัน = 450 ล้านบาท.
สืบค้นเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2568. จาก https://marketeeronline.co/archives/79419.
Dallapiccola, A. L. (2002). Dictionary of Hindu Lore and Legend. London: Thames &
Hudson.
