สถานการณ์และแนวทางส่งเสริมการรับรู้สิทธิของเด็กและเยาวชน
คำสำคัญ:
สิทธิเด็กและเยาวชน, การรับรู้, การละเมิด, สื่อออนไลน์บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอสถานการณ์การรับรู้เกี่ยวกับสิทธิของเด็กและเยาวชนใน 4 ด้าน ได้แก่ ด้านความรู้ความเข้าใจสิทธิ ด้านการเข้าถึงข้อมูลสิทธิเด็กและเยาวชน ด้านแหล่งข้อมูลและช่องทางการรับรู้ และด้านบทบาทของหน่วยงานรัฐ และเพื่อนำเสนอแนวทางการส่งเสริมการรับรู้ให้กับเด็กและเยาวชน ผลการวิเคราะห์ พบว่า 1) ด้านความรู้ความเข้าใจสิทธิ เด็กและเยาวชนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสิทธิและมีรับรู้ผ่านสื่อออนไลน์เป็นส่วนใหญ่ 2) ด้านการเข้าถึงข้อมูลสิทธิเด็กและเยาวชน พบว่า ผู้ปกครองควรมีมาตรการดูแลที่เหมาะสม และรัฐบาลควรมีบทบาทในการกำกับดูแลแพลตฟอร์มในการนำเสนอเนื้อหาที่ปลอดภัยสำหรับเด็ก 3) ด้านแหล่งข้อมูลและช่องทางการรับรู้ ในยุคดิจิทัลข้อมูลข่าวสารที่เด็กและเยาวชนได้รับผ่านจากสื่อต่าง ๆ เช่น สื่อวิทยุ โทรทัศน์ สื่อสิ่งพิมพ์ สื่อออนไลน์ประเภทต่าง ๆ มีอิทธิพลอย่างมากต่อเด็กและเยาวชน และ 4) ด้านบทบาทของหน่วยงานรัฐภาพลักษณ์และบทบาทของหน่วยงานรัฐในปัจจุบันยังมีความไม่ชัดเจนในสายตาเด็กและเยาวชน สำหรับแนวทางส่งเสริมการรับรู้เกี่ยวกับสิทธิของเด็กและเยาวชนมีทั้งแผนระยะสั้นและยะยาว และมุ่งเน้นให้ชุมชนเป็นกลไกหลักในการสร้างพื้นที่และระบบนิเวศที่ปลอดภัยและสร้างการรับรู้สิทธิเด็กและเยาวชน มีการบังคับใช้กฎหมายและมีแนวปฏิบัติที่ชัดเจน
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการเด็กและเยาวชน. (2560). คู่มือและข้อปฏิบัติตกลงร่วมกันเรื่องการคุ้มครองและช่วยเหลือเด็กในภาวะเสี่ยงและเป็นผู้เสียหายจากการละเมิด ละเลยทอดทิ้งแสวงประโยชน์ และความรุนแรง. กรุงเทพฯ: กรมกิจการเด็กและเยาวชน.
กระทรวงการต่างประเทศ. (2561). หลากหลายคือหนึ่งเดียวปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ฉบับเด็กและเยาวชนจัดทำขึ้นเนื่องในโอกาสครบรอบ 70 ปี ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน. กรุงเทพฯ: กระทรวงการต่างประเทศ.
คณะกรรมการคุ้มครองเด็กแห่งชาติ. (ม.ป.ป.). แผนปฏิบัติการด้านการคุ้มครองเด็กแห่งชาติ พ.ศ. 2566 – 2570. กรุงเทพฯ: กรมกิจการเด็กและเยาวชน กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.
ชฎาพร ฝ่ายบุญ และปรมาภรณ์ วีระพันธ์. (2567). มาตรการคุ้มครองเด็กและเยาวชนในการเข้าถึงดิจิทัลแพลตฟอร์มกลุ่มบริการแพร่ภาพ. วารสารศึกษิตาลัย. 6(1), 111-124.
ธันยา รุจิเสถียรทรัพย์. (2566). การถอดบทเรียนเรื่องเงื่อนไขและกระบวนการที่ก่อให้เกิดคณะทำงานชุมชนในการพัฒนาชุมชนและครอบครัว ลดปัญหาความรุนแรงต่อเด็ก. วารสารศิลปการจัดการ. 7(2), 673–684.
เธียรทอง ประสานพานิช. (2567). การพัฒนาระบบบงานพัฒนาคุณภาพชีวิตเด็กและเยาวชนที่เชื่อมโยงกลไกและบริการโดยการมีส่วนร่วมของเครือข่าย. หลักสูตรนักบริหารระดับสูง: ผู้นำที่มีวิสัยทัศน์และคุณธรรม รุ่นที่ 99 วิทยาลัยนักบริหาร สถาบันพัฒนาข้าราชการพลเรือน สำนักงาน ก.พ. ประจำปี 2567. กรุงเทพฯ: สำนักงาน ก.พ.
นววิช นวชีวินมัย. (2566). ทฤษฎีจิตวิทยาสู่การพัฒนาสื่ออินโฟกราฟิกเสริมสร้างทักษะชีวิต เพื่อป้องกันการใช้ความรุนแรง. วารสารนิเทศสยามปริทัศน์. 22(1), 221-232.
นิภาพรรณ เจนสันติกุล. (2562). สวัสดิการสังคมของเด็กและเยาวชน: ความเหลื่อมล้ำการเข้าถึงและโอกาส. รัฐสภาสาร. 67(2), 99-115.
นิภาพรรณ เจนสันติกุล และไชยณัฐ ดำดี. (2567). แนวทางการสร้างเครือข่ายเพื่อการส่งเสริมคุณภาพชีวิตเด็กและเยาวชน. วารสารร่มยูงทอง. 2(1), 78-92.
ประชาไท. (2568). กสม. ชี้กรณีการทารุณกรรมเด็กในสถานสงเคราะห์ จ.เชียงใหม่ เป็นการละเมิดสิทธิ. สืบค้นเมื่อ 9 ตุลาคม 2568 จาก https://prachatai.com/journal/2025/04/112732
ปาจารีย์ ปุรินทวรกุล. (2563). คู่มือการรายงานข่าวสิทธิเด็กบนสื่อสังคมออนไลน์. ราชบุรี: บริษัท Get Good Creation จำกัด.
วรฤทธิ์ บุรินทร์กุล. (2563). องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกับการส่งเสริมและพัฒนาเด็กและเยาวชนในวิถีชีวิตใหม่. วารสารวิชาการสังคมมนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช. 10(2), 95-109.
วรลักษณ์ ลงเลิศมนตรี. (2558). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการคุ้มครองเด็กจากสิ่งที่ไม่พึงประสงค์ทางอินเทอร์เน็ตตามการรับรู้ของเจ้าหน้าที่องค์กรพัฒนาเอกชน. วารสารกฎหมายสุขภาพและสาธารณสุข. 1(2), 105–117.
ศิริพร เกื้อกูลนุรักษ์. (2561). การคุ้มครองสิทธิของผู้กระทำผิดที่เป็นเด็กอายุไม่เกิน 10 ปีในประเทศไทย. (ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารกระบวนการยุติธรรม) คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา. (2568). ระบบนิเวศเชิงบวก : พื้นที่สร้างโอกาสเพื่อเด็กและชุมชน. สืบค้นเมื่อ 2 เมษายน 2569 จาก https://research.eef.or.th/a-positive-ecosystem-a-space-for-creating-opportunities-for-children-and-communities/
สรวิชญ์ แฝงฤทธิ์. (2568). ระดับการรับรู้สิทธิมนุษยชน ด้านสิทธิเด็กและเยาวชน ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กรณีศึกษาพื้นที่จังหวัดขอนแก่น. (รายงานการวิจัยสหกิจศึกษาหลักสูตร รัฐประศาสนศาสตรบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์) คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2567). กะเทาะประสบการณ์ทำงานพัฒนาเด็กด้วยแนวคิด “ชุมชนนำ” เพราะไม่มีใครรู้จักคนในชุมชนได้ดีกว่าคนในชุมชนเอง. สืบค้นเมื่อ 2 เมษายน 2569 จาก https://happychild.thaihealth.or.th/%E0%B8%81%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B9%8C%E0%B8%97%E0%B8%B3%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%9E/
สุภาพร พิทักษ์เผ่าสกุล. (2563). ปัญหาและอุปสรรคทางกฎหมายในการให้ความคุ้มครองสิทธิเด็กและเยาวชน
ตามกระบวนการยุติธรรม. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. 39(3), 92-105.
อมรรัตน์ อริยะชัยประดิษฐ์ นิ่มหนู. (2565). ความรู้และการรับรู้เกี่ยวกับสิทธิเด็กของบุคลากรคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. วารสารการเมืองการปกครอง. 12(3), 156-163.
แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชันแนล ประเทศไทย. (2563). “ละเมิดสิทธิหนูทำไม?” …. เสียงเล็กๆ ที่ถูกมองข้ามในสังคมไทย. สืบค้นเมื่อ 9 ตุลาคม 2568 จาก https://www.amnesty.or.th/blog/2021/04/%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%97%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B8%B9%E0%B8%97%E0%B8%B3%E0%B9%84%E0%B8%A1-%E0%B9%80/
Auemaneekul, N. (2013). Parents’ Perceptions of Child Abuse and Child Discipline in Bangkok, Thailand. The Journal of the Medical Association of Thailand. 96(5), 181-188.
Barigayomwe, R. & Lillian, A. (2025). Stakeholder Perceptions and Engagement on Child Rights Protection in Uganda. A Study of Mityana Municipality. International Journal of Social Science and Human Research. 8(1), 540-548.
Elangovan, G. & Malik, V. (2024). Assessing public awareness and challenges in child rights protection: A survey-based study in India. International Journal of Trends in Emerging Research and Development. 2(6), 169-173.
Patel, U. (2024). Cyber Security using Sandbox. International Journal of Core Engineering & Management. 7(12), 131-159.
