คุณค่าของหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาต่อการดำเนินชีวิตยุคใหม่

พระครูภัทรธรรมบัณฑิต (เอกภัทร อภิฉนฺโท)

ผู้แต่ง

พระครูภัทรธรรมบัณฑิต (เอกภัทร อภิฉนฺโท) คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, พระนครศรีอยุธยา, 13170

คำสำคัญ:

หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา, การดำเนินชีวิต, ยุคใหม่, ไตรสิกขา, การประยุกต์

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์คุณค่าของหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่มีต่อการดำเนินชีวิตของมนุษย์ในยุคใหม่ ซึ่งเป็นยุคที่สังคมเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วทั้งทางเทคโนโลยี เศรษฐกิจ และวิถีการดำรงชีวิต ผลการศึกษาพบว่า หลักธรรมทางพระพุทธศาสนายังคงมีคุณค่าและสามารถประยุกต์ใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพในการดำเนินชีวิตยุคปัจจุบัน โดยจำแนกคุณค่าออกเป็น ๔ ด้านหลัก คือ ด้านการพัฒนาตนเอง ด้านการครองชีวิตทางเศรษฐกิจ ด้านการอยู่ร่วมกันในสังคม และด้านการเผชิญทุกข์ทางจิตใจ ในด้านการพัฒนาตนเอง หลักไตรสิกขาคือศีล สมาธิ และปัญญา ช่วยเสริมสร้างวินัยและความรู้เท่าทันตนเอง ในด้านเศรษฐกิจ หลักทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์และสัปปุริสธรรมส่งเสริมการประกอบอาชีพและการใช้จ่ายอย่างพอเหมาะ สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง ในด้านสังคม หลักสาราณียธรรม ๖ และพรหมวิหาร ๔ สร้างพื้นฐานของความสัมพันธ์ที่ดีบนความเมตตาและความเสมอภาค ในด้านการเผชิญทุกข์ทางจิตใจ หลักอริยสัจ ๔ และโยนิโสมนสิการช่วยให้ผู้คนเข้าใจสภาวะแห่งทุกข์อย่างถูกต้องและสามารถจัดการกับความเครียดและความวิตกกังวลซึ่งเป็นปัญหาเด่นของยุคใหม่ คุณค่าเหล่านี้สอดคล้องกับแนวคิดในจิตวิทยาเชิงบวกและการแพทย์เชิงบูรณาการร่วมสมัยที่ยอมรับบทบาทของสติและสมาธิในการส่งเสริมสุขภาวะ ข้อเสนอแนะของบทความคือควรส่งเสริมการเรียนรู้และประยุกต์หลักธรรมในระบบการศึกษา การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในองค์กร และการดูแลสุขภาพจิตของประชาชน เพื่อสร้างสังคมที่มีคุณภาพและความสงบสุขอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (๒๕๔๖). พุทธธรรม ฉบับปรับปรุงและขยายความ (พิมพ์ครั้งที่ ๑๑). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (๒๕๕๐). การพัฒนาที่ยั่งยืน (พิมพ์ครั้งที่ ๑๐). กรุงเทพมหานคร: สหธรรมิก.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (๒๕๕๒). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ ๑๗). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พุทธทาสภิกขุ. (๒๕๔๙). คู่มือมนุษย์. กรุงเทพมหานคร: ธรรมสภา.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (๒๕๓๙). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (๒๕๕๙). วิธีคิดตามหลักพุทธธรรม (พิมพ์ครั้งที่ ๑๒). กรุงเทพมหานคร: ผลิธัมม์.

Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 144–156. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg016

Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2013). Mindfulness-based cognitive therapy for depression (2nd ed.). New York, NY: Guilford Press.

Seligman, M. E. P., & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55(1), 5–14. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.5

World Health Organization. (2022). World mental health report: Transforming mental health for all. Geneva: World Health Organization.