ชีวิตที่ดีตามแนวพุทธธรรม: การศึกษาวิเคราะห์เชิงเอกสาร

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาความหมายและองค์ประกอบของชีวิตที่ดีตามแนวพุทธธรรม 2) เพื่อวิเคราะห์หลักธรรมที่นำไปสู่การเป็นชีวิตที่ดีตามแนวพุทธธรรม และ 3) เพื่อสังเคราะห์แนวทางการสร้างชีวิตที่ดีตามแนวพุทธธรรมสำหรับมนุษย์ในยุคปัจจุบัน รูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพแบบการศึกษาวิเคราะห์เอกสาร โดยใช้แนวคิดการพัฒนามนุษย์ตามหลักไตรสิกขาและภาวนา 4 ของ Somdet Phra Buddhaghosacariya (P.A. Payutto) เป็นกรอบการวิจัย ข้อมูลปฐมภูมิ ได้แก่ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับ Mahachulalongkornrajavidyalaya University โดยเฉพาะอังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต ได้แก่ ทีฆชาณุสูตรและธัมมัญญูสูตร ส่วนข้อมูลทุติยภูมิ ได้แก่ หนังสือ พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย และ พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีวิเคราะห์เนื้อหาและนำเสนอแบบพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า 1) ชีวิตที่ดีตามแนวพุทธธรรม คือ ชีวิตที่ได้รับการพัฒนาอย่างเป็นองค์รวมทั้งด้านกาย ศีล จิต และปัญญา สามารถพึ่งตนเองได้ มีความสงบ และเกื้อกูลต่อผู้อื่น 2) หลักธรรมที่นำไปสู่ชีวิตที่ดีแบ่งได้เป็น 3 ระดับ ได้แก่ ทิฏฐธัมมิกัตถะ สัมปรายิกัตถะ และปรมัตถะ โดยมีหลักธรรมสำคัญ เช่น ทิฏฐธัมมิกัตถสังวัตตนิกธรรม 4 ไตรสิกขา ภาวนา 4 และสัปปุริสธรรม 7 และ 3) แนวทางการสร้างชีวิตที่ดีสำหรับมนุษย์ยุคปัจจุบัน คือ การพัฒนาตนอย่างต่อเนื่อง เริ่มจากการสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจและความสัมพันธ์ทางสังคมที่ดี นำไปสู่คุณธรรม ความสงบทางจิตใจ และปัญญาในการเข้าใจความจริงของชีวิต องค์ความรู้จากงานวิจัยนี้ คือ การบูรณาการหลักประโยชน์ 3 ระดับเข้ากับการพัฒนาทั้ง 4 ด้าน เพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาคุณภาพชีวิต การจัดการศึกษา และการบริหารทรัพยากรมนุษย์ในสังคมร่วมสมัย