บทวิเคราะห์ภาพสะท้อนสังคมและวิถีชีวิตผ่าน “โวหาร” ในนวนิยายเรื่อง "ลูกอีสาน"

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาภาพสะท้อนสังคมและวิถีชีวิตชาวอีสานผ่านการใช้ “โวหาร” ในนวนิยายเรื่อง   ลูกอีสาน ของคำพูน บุญทวี ซึ่งถือเป็นวรรณกรรมสำคัญที่บันทึกสภาพสังคม ความเชื่อ และบริบทวัฒนธรรมของชาวชนบทภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ช่วงก่อนการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของไทย การศึกษาครั้งนี้ใช้กรอบวิเคราะห์โวหาร 6 ประเภทตามแนวคิดของวิเชียร เกษประทุม ได้แก่ บรรยายโวหาร พรรณนาโวหาร เทศนาโวหาร สาธกโวหาร อุปมาโวหาร และอธิบายโวหาร เพื่อตรวจสอบว่า กลวิธีทางภาษาเหล่านี้ทำหน้าที่ถ่ายทอดความจริงของวิถีชีวิตอย่างไร  ผลการวิเคราะห์พบว่า โวหารแต่ละประเภทช่วยขยายภาพชีวิตชนบทอีสานอย่างลุ่มลึก ทั้งด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม และความเชื่อ เช่น บรรยายโวหาร เผยให้เห็นสภาพแวดล้อมที่แห้งแล้ง การดิ้นรนเพื่อยังชีพ  และรูปแบบความสัมพันธ์ทางเครือญาติ พรรณนาโวหาร สร้างอารมณ์ร่วมและภาพทางสุนทรียศาสตร์ที่สะท้อนรสนิยม ความงาม และความยากจนของตัวละคร เทศนาโวหารปรากฏผ่านคำสอนของพ่อแม่และหลวงพ่อ แสดงระบบคุณธรรมจริยธรรมพื้นบ้านที่ยึดโยงคนกับธรรมชาติและศาสนา สาธกโวหาร ใช้เรื่องเล่า    บรรพบุรุษเป็นอุทาหรณ์เพื่อปลูกฝังค่านิยมด้านความเพียรและศักดิ์ศรี อุปมาโวหาร ช่วยสร้างความหมายใหม่ให้ประสบการณ์ชีวิต โดยเปรียบเทียบความรู้สึกกับสิ่งของพื้นบ้าน และอธิบายโวหาร ทำหน้าที่ถ่ายทอดองค์ความรู้ท้องถิ่น เช่น การทำอาหาร การประกอบอาชีพ และพิธีกรรมต่าง ๆ อย่างเป็นระบบ