การสังเคราะห์องค์ความรู้ด้านวาทวิทยาในประเทศไทย : ศึกษาจากงานวิจัย (พ.ศ.. 2561-2567)

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้เป็นการสังเคราะห์องค์ความรู้ด้านวาทวิทยาในประเทศไทยจากงานวิจัยที่เผยแพร่อย่างเป็นทางการในช่วงปี พ.ศ. 2561 – 2567 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สถานภาพ แนวคิด ทฤษฎี และวิธีการวิจัย รวมถึงการนำเสนอแนวทางในการพัฒนาองค์ความรู้ต่อไป

              จากการวิจัยเชิงคุณภาพด้วยวิธีสังเคราะห์วรรณกรรม (Literature Synthesis) พบงานวิจัยที่เกี่ยวข้องจำนวน 13 เรื่อง ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 3 มิติหลัก ได้แก่ วาทวิทยาในประวัติศาสตร์ ภาษา และวรรณกรรมไทย (5 เรื่อง) วาทวิทยาการเมือง (2 เรื่อง) และวาทวิทยาการสื่อสารมวลชน (6 เรื่อง) ข้อค้นพบหลัก ชี้ให้เห็นว่า การศึกษาด้านวาทวิทยาในบริบทไทยยังคงอยู่ภายใต้ อิทธิพลหลักจากทฤษฎีตะวันตก (เช่น Aristotelian Rhetoric, Critical Discourse Analysis) ในขณะเดียวกันก็มี ข้อวิจารณ์ ว่า การเน้นทฤษฎีตะวันตกอาจทำให้ละเลย วาทวิทยาพื้นถิ่น เช่น วาทศิลป์ในพุทธศาสนา

              การวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบ พบความแตกต่างของระเบียบวิธีวิจัยและประเด็นที่ศึกษาในแต่ละมิติ โดยเฉพาะการศึกษา วาทวิทยาการเมือง ที่เน้นการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์  เพื่อทำความเข้าใจความชอบธรรมและอุดมการณ์ส่วน วาทวิทยาการสื่อสารมวลชน มุ่งเน้นการวิเคราะห์กลวิธีทางภาษาเพื่อการโน้มน้าวใจเชิงธุรกิจ

              แนวโน้มในอนาคต ชี้ไปที่ความจำเป็นในการรับมือกับความท้าทายจาก บริบทสื่อใหม่ และปัญหา ข้อมูลบิดเบือน/การสื่อสารที่ไร้ความรับผิดชอบ ดังนั้น การบูรณาการข้ามศาสตร์และการพัฒนาเครื่องมือวิเคราะห์วาทวิทยาใหม่ๆ จึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง การเรียนรู้วาทวิทยาและการคิดวิเคราะห์เชิงวิพากษ์จึงกลายเป็น ทักษะสำคัญของพลเมืองดิจิทัล