ความล้าทางวัฒนธรรมในห้องเรียนสังคมศึกษา: บทวิเคราะห์หลักสูตรแกนกลางฯ 2551 ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย ในบริบทความเป็นพลเมืองโลก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้อาศัยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความขัดแย้งระหว่างโครงสร้างของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 กับบริบทความเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมในยุคโลกาภิวัตน์และแนวคิดความเป็นพลเมืองโลก (Global Citizenship) โดยอาศัยกรอบแนวคิดความล้าทางวัฒนธรรม (Cultural Lag) มาเป็นกรอบในการวิเคราะห์ ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ของไทยประสบภาวะความล้าทางวัฒนธรรม โดยเนื้อหาส่วนใหญ่ปรับตัวไม่ทันต่อพลวัตของโลก มุ่งเน้นการผลิตสร้าง “พลเมืองตามขนบ” ที่ยึดติดกับรูปแบบทางกายภาพ กรอบคิดชาตินิยม และชุดความคิดคู่ตรงข้ามระหว่างความเป็นไทยที่ดีงาม กับความเป็นสากลที่ต้องระมัดระวัง ทั้งมีการใช้ประวัติศาสตร์เป็นเครื่องมือกล่อมเกลาทางศีลธรรมมากกว่าการส่งเสริมการคิดวิพากษ์ บทความนี้เสนอแนะให้ปรับเปลี่ยนเป้าหมายการจัดการเรียนรู้ไปสู่การสร้าง “ความฉลาดรู้ทางวัฒนธรรม” (Cultural Literacy) โดยลดทอนความเป็นศูนย์กลางของรัฐชาติ เปิดพื้นที่ให้กับการเรียนรู้ความหลากหลาย และเปลี่ยนบทบาทครูเป็นผู้สร้างพื้นที่ปลอดภัยในการถกเถียง เพื่อบ่มเพาะผู้เรียนให้เป็นพลเมืองโลกที่มีทักษะการคิดวิพากษ์และสามารถอยู่ร่วมกันในสังคมพหุวัฒนธรรมได้อย่างสันติ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ: สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
พระครูปภัสสรกิตติคุณ ชุมโคตร และ วิทยา ทองดี. (2568). แนวทางการสอนศาสนาเพื่อเสริมสร้างความเป็นพลเมืองโลก: บทเรียนสำคัญของครูสังคมศึกษา. วารสารสังคมศาสตร์ปัญญาพัฒน์, 7(1), 535–546.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2553). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน หน้าที่พลเมือง วัฒนธรรมและการดำเนินชีวิตในสังคม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4-6. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน ประวัติศาสตร์ไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4-6. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2561). แนวทางการส่งเสริมความเป็นพลเมืองโลก (Global Citizenship). กรุงเทพฯ: พริกหวานกราฟฟิค.
Apple, M., & Apple, M. W. (2004). Ideology and curriculum. (3rd ed.). New York: Routledge.
Banks, J. A. (2004). Diversity and citizenship education: Global perspectives. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Banks, J. A. (2007). Educating citizens in a multicultural society. New York: Teachers College Press
Giroux, H. A. (1983). Theory and resistance in education: A pedagogy for the opposition. South Hadley, MA: Bergin & Garvey.
Giroux, H. A. (1988). Teachers as intellectuals: Toward a critical pedagogy of learning. Massachusetts: Bergin & Garvey Publishers, Inc.
Hess, D. E. (2009). Controversy in the classroom: The democratic power of discussion. New York: Routledge.
Hirsch, E. D. (1987). Cultural literacy: What every American needs to know. Boston, MA: Houghton Mifflin.
Kymlicka, W. (1995). Multicultural citizenship: A liberal theory of minority rights. Oxford University Press.
McIntosh, P. (2005). Gender perspectives on educating for global citizenship. In Educating for global citizenship. New York: Routledge.
Nieto, S. (2004). Affirming diversity: The Sociopolitical Context of Multicultural Education (4th Edition). Boston: Pearson Education.
Ogburn, W. F. (1922). Social Change with Respect to Culture and Original Nature. New York: B. W. Huebsch.
Osler, A. & Vincent, K. (2002). Citizenship and the challenge of global education. London: Trentham Books.
Oxfam. (2006). Education for Global Citizenship: A Guide for Schools. Oxford: Oxfam Development Education Programme.
Oxley, L., & Morris, P. (2013). Global citizenship: A typology for distinguishing its multiple conceptions. British journal of educational studies, 61(3), 301-325.
Reysen, S., & Katzarska-Miller, I. (2013). A model of global citizenship: Antecedents and outcomes. International Journal of Psychology, 48(5), 858-870.
Sant, E., Davies, I., Shultz, L., & Pashby, K. (2018). Global Citizenship Education: A Critical Introduction to Key Concepts and Debates. London: Bloomsbury Academic.
Sinpeng, A. (2021). Opposing Democracy in the Digital Age: The Yellow Shirts in Thailand. Michigan: University of Michigan Press.
UNESCO. (2014). Global Citizenship Education: Preparing learners for the challenges of the 21st century. Paris: UNESCO.
UNESCO. (2015). Global Citizenship Education: Topics and Learning Objectives. Paris: UNESCO.
