การเปลี่ยนผ่านบทบาทของอาจารย์ระดับอุดมศึกษาในยุคปัญญา ประดิษฐ์: บทสังเคราะห์เชิงวิชาการด้านการจัดการเรียนการสอน บทบาทผู้เรียน และจริยธรรมทางวิชาชีพ
คำสำคัญ:
ปัญญาประดิษฐ์, อาจารย์ระดับอุดมศึกษา, การเปลี่ยนผ่านบทบาท, การจัดการเรียนการสอน, ผู้เรียนดิจิทัลบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับการเปลี่ยนผ่านบทบาทของอาจารย์ระดับอุดมศึกษาในยุคปัญญาประดิษฐ์ โดยมุ่งวิเคราะห์ (1) การปรับบทบาทของอาจารย์จากผู้ถ่ายทอดความรู้สู่การเป็นผู้ออกแบบการเรียนรู้ (2) พฤติกรรมการเรียนรู้และความท้าทายของนักศึกษาในยุคดิจิทัลในการใช้เครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ (3) ข้อจำกัดและความท้าทายของอาจารย์และสถาบันอุดมศึกษาไทยในมิติด้านสมรรถนะดิจิทัลและโครงสร้างสนับสนุน (4) แนวทางเชิงบูรณาการในการจัดการเรียนการสอนควบคู่กับการธำรงจริยธรรมทางวิชาชีพ และ (5) ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและเชิงปฏิบัติเพื่อการพัฒนาวิชาชีพอาจารย์และการบริหารจัดการการศึกษาอย่างยั่งยืน
การศึกษาใช้กระบวนการวิจัยเชิงเอกสารและเชิงแนวคิด โดยวิเคราะห์วรรณกรรมทางวิชาการ งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และเอกสารเชิงนโยบายทั้งในระดับชาติและนานาชาติที่เผยแพร่ในช่วงปี พ.ศ. 2562–2568 ด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหาและการสังเคราะห์เชิงแนวคิด
เอกสารอ้างอิง
Bearman, M., Ryan, J. & Ajjawi, R. (2023). Discourses of artificial intelligence in
higher education: A critical literature review. Higher Education, 86(2),
- 385. https://doi.org/10.1007/s10734-022-00937-2.
Bond, M., Khosravi, H., De Laat, M., Bergdahl, N., Negrea, V., Oxley, E., Pham, P., Chong, S. W., & Siemens, G. (2024). A meta systematic review of artificial intelligence in higher education: A call for increased ethics, collaboration, and rigour. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 21(4). https://doi.org/10.1186/s41239-023-00436-z
Holmes, W., & Miao, F. (Eds.). (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO. https://doi.org/10.54675/EWZM9535
Kasneci, et al. (2023). ChatGPT for good? On Opportunities and Challenges of
Large language models for education. Learning and Individual Differences, 103, 102274. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274.
Krause, S., Dalvi, A., & Zaidi, S. K. (2025). Generative AI in education: Student skills and lecturer roles. arXiv. https://arxiv.org/abs/2504.19673.
OECD. (2023). OECD DIGITAL EDUCATION OUTLOOK 2023 Toward an Effective Digital Education Ecosystem. OECD Publishing. https://shorturl.asia/SUFmr
OECD. (2025). Trends shaping education 2025. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/ee6587fd-en
Ren, X., & Wu, M. L. (2025). Examining teaching competencies and challenges while integrating artificial intelligence in higher education. TechTrends, 69(519–538). https://doi.org/10.1007/s11528-025-01055-3
Selwyn, N., Hillman, T., Bergviken-Rensfeldt, A., & Perrotta, C. (2023). Making sense of the digital automation of education. Postdigital Science and Education, 5(1), 1–14. https://doi.org/10.1007/s42438-022-00362-9
UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research.
UNESCO. https://doi.org/10.54675/EWZM9535.
UNESCO. (2025). Artificial intelligence and its role in education policies. Retrieved from https://www.unesco.org/en/articles/artificial-intelligence- and-its-role-education-policies
W., & Siemens, G. (2024). A meta systematic review of artificial intelligence in higher education: A call for increased ethics, collaboration, and rigour. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 21(4).
https://doi.org/10.1186/s41239-023-00436-z
Wu, C., & Carroll, J. M. (2025). Evolving perspectives on generative AI in higher education: Insights from two years of university stakeholder analysis. TechTrends, 69. https://doi.org/10.1007/s11528-025-01150-5
Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic
review of research on artificial intelligence applications in higher
