ภูมิทัศน์การบูรณาการหลักพุทธศาสนากับสุขภาพจิตด้วยการวิเคราะห์บรรณมิติ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์แนวโน้มการบูรณาการองค์ความรู้ด้านพุทธศาสนาและสุขภาพจิตในช่วง ค.ศ. 2005–2025 และเพื่อสร้างแผนที่องค์ความรู้ (Knowledge Mapping) ที่อธิบายโครงสร้าง ความเชื่อมโยง และพัฒนาการของงานวิจัยด้านการบูรณาการหลักพุทธธรรมในการส่งเสริมสุขภาพจิต โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยกระบวนการเชิงบรรณมิติ (bibliometric analysis) ผ่านฐานข้อมูล Scopus และประมวลผลด้วยโปรแกรม VOSviewer ผลการวิเคราะห์พบว่ามีบทความในฐานข้อมูลทั้งสิ้น 444 รายการ ตั้งแต่ ค.ศ. 2005-2525 ที่เกี่ยวข้องกับประเด็น "Buddhist" และ "Mental Health" โดยมีจำนวนบทความที่มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังปี ค.ศ. 2020 ซึ่งสะท้อนถึงความสนใจของแวดวงวิชาการที่ศึกษาเพิ่มอย่างต่อเนื่องในประเด็นสุขภาพจิตในช่วงวิกฤตการณ์โควิด-19 จนถึงปัจจุบัน ทั้งนี้ งานวิจัยส่วนใหญ่มาจากสหรัฐอเมริกา ประเทศไทย และสหราชอาณาจักร ซึ่งเป็นประเทศที่มีบริบทพุทธศาสนาและสถาบันวิชาการที่เอื้อต่อการสร้างองค์ความรู้ในด้านนี้ และการแผนที่องค์ความรู้ที่สร้างขึ้นแสดงให้เห็นกลุ่มสำคัญอย่างน้อย 5 กลุ่ม ได้แก่ แนวคิดพุทธศาสนา (mindfulness, meditation, compassion) ปัญหาสุขภาพจิต (depression, anxiety) การบำบัดร่วมสมัย เช่น MBCT และ CBT ประชากรศาสตร์ และมิติทางสังคม วัฒนธรรม ข้อค้นพบนี้สะท้อนลักษณะสหวิทยาการที่เด่นชัดและการเติบโตอย่างรวดเร็วของการวิจัยด้านพุทธศาสนาและสุขภาพจิตในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ซึ่งจะเป็นประโยชน์ในการกำหนดทิศทางการวิจัยที่มีศักยภาพในอนาคต