พฤติกรรมการหลีกเลี่ยงและหนีภาษีผ่านโครงสร้างนอมินีของนักลงทุนต่างชาติ ในประเทศไทย: กรณีศึกษานักลงทุนต่างชาติ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ช่องโหว่ของกฎหมายและกลไกการหลีกเลี่ยงและหนีภาษีผ่านโครงสร้างนอมินีของนักลงทุนต่างชาติในประเทศไทย และเสนอข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย โดยใช้การศึกษาเอกสารทางนิติศาสตร์ประกอบการเปรียบเทียบกฎหมาย และประยุกต์ทฤษฎีตัวการ–ตัวแทนร่วมกับแนวคิดการหลีกเลี่ยงภาษีและกรอบความโปร่งใสของผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง ผลการศึกษาพบว่า การอำพรางผู้ลงทุนหรือผู้ควบคุมกิจการอาจเพิ่มข้อจำกัดในการตรวจสอบธุรกรรมและการบังคับใช้กฎหมายภาษีอากร อย่างไรก็ดี การประเมินผลกระทบทางภาษีจากการใช้นอมินีมีขอบเขตจำกัด เนื่องจากการใช้นอมินีไม่ได้หมายถึงการหนีภาษีเสมอไป ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงและองค์ประกอบกฎหมายเป็นรายกรณี มาตรา 65 ทวิ (4) มาตรา 71 ทวิ–71 ตรี และมาตรา 76 ทวิ แห่งประมวลรัษฎากร ตลอดจนหลักวัตถุประสงค์หลักตามอนุสัญญาภาษีซ้อน มีขอบเขตและเงื่อนไขแตกต่างกัน ส่วนการถือครองที่ดินแทนคนต่างด้าวต้องพิจารณามาตรา 94 ประกอบมาตรา 96 แห่งประมวลกฎหมายที่ดิน โดยแยกการจำหน่ายที่ดินออกจากการลงโทษและการดำเนินการกับทรัพย์สินตามกฎหมายอื่น บทความเสนอมาตรการเชิงนโยบายที่เป็นรูปธรรม 3 ประการ ได้แก่ (1) การพัฒนากลไกการเปิดเผยและทวนสอบข้อมูลผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง (2) การบูรณาการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และ (3) การกำหนดมาตรการติดตามผลประโยชน์จากการกระทำผิด โดยคำนึงถึงฐานอำนาจและหลักประกันสิทธิ ทั้งนี้ ข้อสรุปดังกล่าวเป็นข้อเสนอจากการสังเคราะห์เอกสารซึ่งมีข้อจำกัดเชิงประจักษ์และยังต้องทดสอบก่อนนำไปใช้ประเมินผลกระทบต่อรายได้ภาษีและพฤติกรรมของผู้เกี่ยวข้องในทางปฏิบัติ