บทบาทของภาษีคาร์บอนต่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสีเขียวของไทย: การวิเคราะห์เชิงนโยบายและผลกระทบต่อความสามารถในการแข่งขัน
คำสำคัญ:
ภาษีคาร์บอน, ความสามารถในการแข่งขัน, เศรษฐกิจสีเขียวบทคัดย่อ
การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจสีเขียวทำให้หลายประเทศนำมาตรการกำหนดราคาคาร์บอนมาใช้ โดยประเทศไทยกำหนดราคาคาร์บอน 200 บาทต่อตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าในโครงสร้างภาษีสรรพสามิตตั้งแต่ พ.ศ. 2568 แต่ยังไม่ครอบคลุมทุกภาคเศรษฐกิจ ขณะที่กลไกปรับคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดนของสหภาพยุโรปมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 1 มกราคม พ.ศ. 2569 และส่งผลต่อสินค้าส่งออกสำคัญของไทย ได้แก่ ซีเมนต์และเหล็ก บทความนี้วิเคราะห์ทางเลือกการกำหนดราคาคาร์บอนของไทยและผลต่อความสามารถในการแข่งขัน โดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีภาษีพิกู สมมติฐานพอร์เตอร์ และแนวคิดการรั่วไหลของคาร์บอน พร้อมเปรียบเทียบนโยบายของสวีเดน บริติชโคลัมเบีย สหภาพยุโรป เยอรมนี และอินเดีย ผลการวิเคราะห์เชิงคุณภาพชี้ว่า การกำหนดราคาคาร์บอนในอัตราเทียบเคียงกันอาจลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้ประมาณร้อยละ 2.4 ภายใน ค.ศ. 2030 โดยกระทบผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศระยะสั้นไม่เกินร้อยละ 1.2 สะท้อนความจำเป็นในการพัฒนากรอบราคาคาร์บอนของไทยให้สอดคล้องกับมาตรา 9 ของกลไกปรับคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดนสหภาพยุโรปดังกล่าวทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและการค้า
ผู้เขียนขอนำเสนอผลการวิเคราะห์แนวทางการนำรายได้จากการกำหนดราคาคาร์บอนกลับมาใช้ประโยชน์สามารถช่วยลดผลกระทบทางเศรษฐกิจได้ โดยเสนอ 3 แนวทาง ได้แก่ (1) พัฒนาระบบการตรวจวัด รายงาน และทวนสอบ (MRV) ให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากลเพื่อรองรับมาตรา 9 (2) ปรับเส้นทางราคาคาร์บอนให้สอดคล้องกับเป้าหมายการลดก๊าซเรือนกระจกตาม NDC 3.0 และ (3) พัฒนาแบบจำลองเชิงปริมาณหรือแบบจำลองดุลยภาพทั่วไปเพื่อประเมินผลกระทบในบริบทประเทศไทย ทั้งนี้ ผู้เขียนเสนอให้กระทรวงการคลังและกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมเร่งกำหนดเส้นทางอัตราภาษีคาร์บอนล่วงหน้าและกฎหมายลำดับรอง เพื่อรองรับการนำรายได้กลับมาใช้ประโยชน์และขับเคลื่อนนโยบายภายในกรอบ 3 ระยะที่นำเสนอ เพื่อให้นโยบายมีความชัดเจนและปฏิบัติได้จริง
เอกสารอ้างอิง
กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม. (2569). ร่างพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พ.ศ. .... สืบค้นเมื่อ 23 กรกฎาคม 2569, จาก https://www.dcce.go.th/datacenter/3345/
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2567). ระเบียบคณะกรรมการกองทุนสิ่งแวดล้อม ว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการขอรับการสนับสนุนและการใช้จ่ายเงินกองทุนสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2567. สืบค้นเมื่อ 24 กรกฎาคม 2569, จาก https://envfund.onep.go.th/envfundcommitteeregulations/
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). สืบค้นเมื่อ 24 กรกฎาคม 2569, จาก https://www.nesdc.go.th/the-nationaleconomic-and-social-development-plan/the-thirteenth-plan-2023-2027/
องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน). (2566). สรุปสถานการณ์ระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั่วโลก. สืบค้นเมื่อ 27 กรกฎาคม 2569, จาก https://www.tgo.or.th/2023/index.php/th/post/สรุปสถานการณ์ระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั่วโลก-17
Arlinghaus, J. (2015). Impacts of carbon prices on indicators of competitiveness: A review of empirical findings (OECD Environment Working Papers No. 87). Paris, France: OECD Publishing.
Azevedo, D., Wolff, H., & Yamazaki, A. (2023). Do carbon taxes kill jobs? Firm-level evidence from British Columbia. Climate Change Economics, 14(2), 2350010. doi:10.1142/S2010007823500100
Böhringer, C., Fischer, C., Rosendahl, K. E., & Rutherford, T. F. (2022). Potential impacts and challenges of border carbon adjustments. Nature Climate Change, 12(1), 22–29. doi:10.1038/s41558-021-01250-z
Bureau of Energy Efficiency. (n.d.). Indian carbon market (ICM). สืบค้นเมื่อ 29 กรกฎาคม 2569, จาก https://beeindia.gov.in/en/indian-carbon-market-icm
Copeland, B. R., & Taylor, M. S. (1994). North-South trade and the environment. Quarterly Journal of Economics, 109(3), 755–787. doi:10.2307/2118421
Dechezleprêtre, A., & Kruse, T. (2022). The effect of climate policy on innovation and economic performance along the supply chain (OECD Environment Working Papers No. 189). Paris, France: OECD Publishing.
Dechezleprêtre, A., & Sato, M. (2017). The impacts of environmental regulations on competitiveness. Review of Environmental Economics and Policy, 11(2), 183–206. doi:10.1093/reep/rex013
Durrani, N., Raziq, A., Mahmood, T., & Khan, M. R. (2024). Barriers to adaptation of environmental sustainability in SMEs: A qualitative study. PLoS ONE, 19(5), e0298580. doi:10.1371/journal.pone.0298580
Edyvean, R. G. J., Apiwatanapiwat, W., Vaithanomsat, P., Boondaeng, A., Janchai, P., & Sophonthammaphat, S. (2023). The bio-circular green economy model in Thailand: A comparative review. Agriculture and Natural Resources, 57(1), 51–64.
Federal Government of Germany. (2020). Effectively reducing CO₂ emissions. สืบค้นเมื่อ 31 กรกฎาคม 2569, จาก https://www.bundesregierung.de/breg-en/issues/climate-action/effectively-reducing-co2-1795850
Federal Government of Germany. (2023). Klima- und Transformationsfonds: Milliardeninvestitionen in Energiewende, Klimaschutz und Transformation [Climate and Transformation Fund: Billions in investment in the energy transition, climate protection and transformation]. สืบค้นเมื่อ 31 กรกฎาคม 2569, จาก https://www.bundesregierung.de/breg-de/aktuelles/ktf-sondervermoegen-2207614
Fossil Free Sweden. (n.d.). Chapter 1: The journey has already begun. สืบค้นเมื่อ 3 สิงหาคม 2569, จาก https://fossilfrittsverige.se/en/the-journey/chapter-1/
Goulder, L. H. (1995). Environmental taxation and the double dividend: A reader's guide. International Tax and Public Finance, 2(2), 157–183. doi:10.1007/BF00872765
Government of British Columbia. (2025). B.C. eliminates carbon tax. สืบค้นเมื่อ 5 สิงหาคม 2569, จาก https://news.gov.bc.ca/releases/2025FIN0014-000280
Government Offices of Sweden. (2026). Sweden's carbon tax. สืบค้นเมื่อ 5 สิงหาคม 2569, จาก https://www.government.se/government-policy/taxes-and-tariffs/swedens-carbon-tax/
Kingdom of Thailand. (2025). Thailand's nationally determined contribution 3.0. สืบค้นเมื่อ 10 สิงหาคม 2569, จาก https://unfccc.int/sites/default/files/2025-11/TH%20NDC%203.0.pdf
Knaggård, Å., & Hildingsson, R. (2025). The adoption of the Swedish carbon tax: Influences and interactions across multiple political levels, jurisdictions, and policy areas. Policy Studies Journal, 53(2), 1–24.
Martinsson, G., Sajtos, L., Strömberg, P., & Thomann, C. (2024). The effect of carbon pricing on firm emissions: Evidence from the Swedish CO₂ tax. Review of Financial Studies, 37(6), 1848–1886. doi:10.1093/rfs/hhad097
Morone, P., & Alfino, A. (2025). Impact of the EU Carbon Border Adjustment Mechanism on the Global South. Discover Sustainability, 6, 154.
OECD. (2021). Effective carbon rates 2021: Pricing carbon emissions through taxes and emissions trading. Paris, France: Author.
Parry, I. W. H., Dohlman, P., Hillier, C., Kaufman, M. D., Kwak, K., Misch, F., . . . Waerzeggers, C. J. (2021). Carbon pricing: What role for border carbon adjustments? (IMF Staff Climate Note No. 2021/004). Washington, DC: International Monetary Fund. doi:10.5089/9781513594545.066
Pigou, A. C. (1920). The economics of welfare. London, England: Macmillan.
Porter, M. E., & van der Linde, C. (1995). Toward a new conception of the environment–competitiveness relationship. Journal of Economic Perspectives, 9(4), 97–118. doi:10.1257/jep.9.4.97
Puttanapong, N., Wachirarangsrikul, S., Phonpho, W., & Raksakulkarn, V. (2015). A Monte-Carlo dynamic CGE model for the impact analysis of Thailand's carbon tax policies. Journal of Sustainable Energy & Environment, 6, 43–53.
Shang, B. (2023). The poverty and distributional impacts of carbon pricing: Channels and policy implications. Review of Environmental Economics and Policy, 17(1), 143–164.
United Nations Environment Programme. (2011). Towards a green economy: Pathways to sustainable development and poverty eradication. สืบค้นเมื่อ 12 สิงหาคม 2569, จาก https://www.unep.org/resources/report/towards-green-economy-pathways-sustainable-development-and-poverty-eradication
Venmans, F., Ellis, J., & Nachtigall, D. (2020). Carbon pricing and competitiveness: Are they at odds? Climate Policy, 20(9), 1070–1091. doi:10.1080/14693062.2020.1805291
World Bank. (2022). State and trends of carbon pricing 2022. Washington, DC: Author.
