ความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างรัฐกับพระสงฆ์สายป่า : การต่อรองทางอุดมการณ์ในยุคหลังรัฐประหาร 2557

บทคัดย่อ

         บทความ เรื่อง ความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างรัฐกับพระสงฆ์สายป่า : การต่อรองทางอุดมการณ์ในยุคหลังรัฐประหาร 2557 ใช้การศึกษาจากเอกสาร บทความ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง โดยมุ่งวิเคราะห์กลไกการการควบคุมและการต่อรองทางอุดมการณ์ระหว่างรัฐกับคณะสงฆ์ ภายใต้เงื่อนไขของระบอบการเมืองแบบอำนาจนิยมที่พยายามสร้างความชอบธรรมให้แก่ตนผ่านการอ้างศีลธรรม พุทธศาสนา และความมั่นคงของชาติ

          ผลการศึกษา พบว่าภายหลังรัฐประหาร พ.ศ.2557 รัฐไทยได้ขยายบทบาทการกำกับควบคุมกิจการคณะสงฆ์อย่างเข้มข้น ผ่านเครื่องมือทางกฎหมาย นโยบาย และโครงสร้างการปกครองสงฆ์ โดยเฉพาะการอ้าง “การปฏิรูปคณะสงฆ์” และ “การธำรงพระพุทธศาสนา” เป็นเหตุผลในการใช้อำนาจแทรกแซง ขณะเดียวกันรัฐยังใช้พระสงฆ์บางกลุ่มในเชิงอุดมการณ์ เพื่อเป็นเครื่องมือสร้างวาทกรรมเรื่องความสงบเรียบร้อย ศีลธรรม และความสามัคคีของชาติ ซึ่งมีส่วนช่วยลดทอนความชอบธรรมของการต่อต้านทางการเมืองในระดับสังคม พระสงฆ์สายป่ามิได้อยู่ในฐานะผู้ถูกควบคุมอย่างเบ็ดเสร็จ หากแต่มีการต่อรองเชิงอุดมการณ์กับรัฐผ่านการยืนยันอัตลักษณ์ทางจิตวิญญาณที่เน้นความสันโดษ ความเคร่งครัดในพระธรรมวินัย และการวางตัวห่างจากการเมือง การปฏิเสธหรือรักษาระยะห่างจากโครงสร้างอำนาจรัฐมิได้เป็นการต่อต้านโดยตรง หากเป็นการใช้อำนาจเชิงศีลธรรมและสัญลักษณ์ โดยพระสงฆ์สายป่าดำรงบทบาทในฐานะพื้นที่อุดมการณ์ทางเลือกที่สะท้อนความตึงเครียดระหว่างอำนาจรัฐ ศาสนา และศีลธรรมทางการเมืองในสังคมไทยร่วมสมัย และช่วยเปิดให้เห็นขอบเขตและข้อจำกัดของการใช้อำนาจเชิงอุดมการณ์ของรัฐภายใต้ระบอบอำนาจนิยม หากคณะสงฆ์ไม่ต้องการยุ่งเยี่ยวกับการเมืองต้องให้รัฐถอนคืนระบบราชการในคณะสงฆ์