การออกแบบพัฒนาผ้าไทยเพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจสีเขียวและการใช้วัสดุที่ยั่งยืน สำหรับผู้ประกอบการ “หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์” จังหวัดเชียงใหม่

สุญาณี วัฒนกุล

ผู้แต่ง

สุญาณี วัฒนกุล คณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

คำสำคัญ:

นโยบายภาครัฐ, ผ้าไทยเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม, หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษานโยบายภาครัฐที่ส่งเสริมการพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าไทยที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมของผู้ประกอบการหนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ ในจังหวัดเชียงใหม่ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพผ่านการศึกษาเอกสารเชิงนโยบายและการสัมภาษณ์เชิงลึกจากกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง จำนวน 18 ราย ประกอบด้วย ผู้ประกอบการ หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ ประเภทผ้าและเครื่องแต่งกาย กลุ่มผู้บริโภค และเจ้าหน้าที่รัฐที่เกี่ยวข้อง

ผลการศึกษาพบว่า นโยบายภาครัฐเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก โดยแปรเปลี่ยนภูมิปัญญาท้องถิ่นในการผลิตสิ่งทอด้วยวัสดุธรรมชาติสู่การสร้างอาชีพและรายได้ให้แก่ชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม บทบาทของเจ้าหน้าที่รัฐในฐานะผู้สนับสนุน นโยบายมีส่วนสำคัญในการยกระดับศักยภาพการผลิตและการขยายช่องทางการตลาด อย่างไรก็ตาม งานวิจัยค้นพบประเด็นสำคัญด้านการปรับตัวของผู้ประกอบการที่เปลี่ยนผ่านจากการทอผ้าย้อมสีธรรมชาติแบบดั้งเดิม สู่การใช้สารเคมีในกระบวนการคงสภาพสี เพื่อตอบสนองต่อมาตรฐานความต้องการของตลาดโลกและลดปัญหาความไม่คงทนของสี สะท้อนให้เห็นว่าในบริบทของการพัฒนาที่ยั่งยืนนั้น ผู้ประกอบการจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนกระบวนการผลิตและกลยุทธ์การดำเนินงานให้สอดคล้องกับพลวัตของกระแสโลกและการเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมผู้บริโภคในยุคปัจจุบัน

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2564). แผนปฏิบัติการด้านการขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศไทยด้วยโมเดลเศรษฐกิจ BCG พ.ศ. 2564-2570. กรุงเทพมหานคร: ผู้แต่ง.

กระทรวงมหาดไทย. กรมการพัฒนาชุมชน. (2566). รายงานนโยบายกรมการพัฒนาชุมชนด้านการส่งเสริมเศรษฐกิจฐานราก. กรุงเทพมหานคร: ผู้แต่ง.

กระทรวงมหาดไทย. กรมการพัฒนาชุมชน. (2567). แนวทางการขับเคลื่อนโครงการหนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์. กรุงเทพมหานคร: ผู้แต่ง.

ชนิสรา มหัทธนไพศาล. (2565). การยกระดับผลิตภัณฑ์ผ้าทอพื้นถิ่นและการสื่อสารอัตลักษณ์ความเชื่อของชุมชนลาวครั่ง ตำบลกุดจอก จังหวัดชัยนาท. วารสารนิเทศศาสตร์และนวัตกรรม นิด้า, 9(2), 105-128.

ณัฐนิช อินทสระ. (2567). ผลกระทบของการย้อมสีธรรมชาติที่มีต่อการลดก๊าซเรือนกระจกในกระบวนการ ผลิตสิ่งทอพื้นเมือง. เอกสารวิจัยส่วนบุคคลตามหลักสูตรนักบริหารระดับสูง (นบส. 1) รุ่นที่ 100, วิทยาลัยการพัฒนาชุมชน กรมการพัฒนาชุมชน. ค้นเมื่อ 22 ตุลาคม 2568, จาก https://www.ocsc.go.th/wp-content/uploads/2024/09/IS10053_ณัฐนิช-อินทสระ.pdf

ทศพร ศิริสัมพันธ์. (2546). แนวคิดการจัดการภาครัฐแนวใหม่. กรุงเทพมหานคร: วิทยาลัยการจัดการ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ธัญยวัฒน์ รัตนสัค. (2553). บทบาทรัฐในฐานะผู้ประกอบการและการบริการลูกค้า. เชียงใหม่: คณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ดังนภสร ณ ป้อมเพชร และธีรภัทร กิจจา. (2567). การบริหารงานเชิงพื้นที่เพื่อเศรษฐกิจชุมชน: กรณีศึกษาการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนในเขตพื้นที่ภาคกลาง. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการระดับชาติ การประชุมนำเสนอผลงานวิจัยระดับบัณฑิตศึกษา ครั้งที่ 19 ประจำปีการศึกษา 2567,18-33. กรุงเทพมหานคร:

บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยรังสิต.

นลพรรณ แสงสุริยัน. (2562). การบูรณาการเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในระดับพื้นที่. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร, 10(1), 329-342.

พัชราวลัย ศุภภะ. (2562). นวัตกรรมและเทคโนโลยีในการสนับสนุนการทำงานภาครัฐ. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร, 10(2), 241-255.

พีรดาว สุจริตพันธ์, วชิราภรณ์ พงษ์วรสิทธิ์, และ ปัญญา ปานนิล. (2567). ความพร้อมของผู้ประกอบการ OTOP ต่อโมเดลเศรษฐกิจ BCG: กรณีศึกษา กลุ่มสินค้าของใช้ ของตกแต่ง และของที่ระลึก ในเขตจังหวัดพื้นที่ภาคกลาง. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร, 15(1), 125-141.

ภาสกร บุญคุ้ม และ รัตนา ด้วยดี. (2565). งานวิจัยเพื่อการสร้างนวัตกรรมชุมชน: แนวทางการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันอย่างยั่งยืน. วารสารนวัตกรรมและการจัดการ, 7(2), 45-58.

วราพร ศรีสุพรรณ. (2534). ทฤษฎีความยั่งยืนและการจัดการทรัพยากร. เชียงใหม่:คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

วสันต์ เหลืองประภัสร์. (2548). การจัดการภาครัฐแนวใหม่กับการบริหารการปกครองในระบอบประชาธิปไตย: สองกระแสความคิดในการบริหารงานภาครัฐ "ลูกค้า" หรือ "พลเมือง". รัฐศาสตร์สาร, 26(2), 35-86.

ศักดิพัฒน์ สวัสดิ์สุข. (2565). ศักยภาพหัตถกรรม OTOP และอัตลักษณ์วัฒนธรรมไทย: แนวทางการยกระดับเพื่อการส่งออก. วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 23(2), 88-102.

ศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน. (2567). รายงานเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs). ค้นเมื่อ18 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.sdgmove.com/

สมฤทธิ์ ยศสมศักดิ์. (2549). ความท้าทายของการบริหารจัดการภาครัฐแบบเอกชน. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 2(2), 45-62.

สุชาดา เมฆธารา (2564). การสนับสนุนการขับเคลื่อนโมเดลเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียวของไทย โดยใช้ประโยชน์จากนโยบายสีเขียวของสหภาพยุโรป. รายงานการศึกษาส่วนบุคคล หลักสูตร นักบริหารการทูต รุ่นที่ 13. สถาบันการต่างประเทศเทวะวงศ์วโรปการ กระทรวงการต่างประเทศ.

สุเทพ ชวลิต. (2555). การจัดการเชิงผลสัมฤทธิ์ในภาครัฐ. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์หนังสือมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สุภัทธนีย์ ขุนสิงห์สกุล. (2565). เครือข่ายความร่วมมือในการบริหารจัดการทรัพยากรท้องถิ่นอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาลุ่มน้ำสาขาในเขตภาคเหนือ. วารสารบริหารปกครอง มหาวิทยาลัยบูรพา, 11(1), 120-145.

สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2556). นิยามและกรอบเศรษฐกิจสีเขียว. กรุงเทพมหาคาร: ผู้แต่ง.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). กรุงเทพมหานคร: ผู้แต่ง.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2568). ทิศทางยุทธศาสตร์ชาติและการเติบโตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพมหานคร: ผู้แต่ง.

สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ. (2565). โมเดลเศรษฐกิจ BCG เพื่อการกระจายรายได้. กรุงเทพมหานคร: ผู้แต่ง.

โสภารัตน์ จารุสมบัติ. (2562). การผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืนในภาคธุรกิจ: นโยบายและแนวปฏิบัติของประเทศไทย. รัฐศาสตร์สาร, 40(2), 155-198.

อรกันยา วิฑูรย์. (2555). ตัวชี้วัดความคุ้มค่าของการใช้ทรัพยากรภาครัฐ: แนวทางการประเมินผลสัมฤทธิ์ตามหลักธรรมาภิบาล. วารสารการบัญชีและการจัดการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 4(3), 75-89.

Anderson, K. (2024). Principles of green economy: Strategies for sustainable development and environmental resilience. Journal of Sustainable Economics, 12(3), 45-62.

Barzelay, M. (2002). The new public management: Improving research and policy dialogue. Berkeley, CA: University of California Press.

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.

Daly, H. E., & Farley, J. (2011). Ecological Economics: Principles and Applications (2nd ed.). Washington D.C.: Island Press.

Hood, C. (1991). A Public Management for All Seasons?. Public Administration, 69(1), 3-19.

International Labour Organization. (2018). World Employment and Social Outlook: Greening with Jobs. Geneva: International Labour Organization.

Peters, B. G. (1996). The Future of Governing: Four Emerging Models. Lawrence, KS: University Press of Kansas.

Tietenberg, T., & Lewis, L. (2018). Environmental and Natural Resource Economics (11th ed.). New York: Routledge.

Todorov, V., & Marinova, D. (2009). Models of sustainability. In R. S. Anderssen, R. D. Braddock, & L. T. H. Newham (Eds.), 18th World IMACS Congress and International Congress on Modelling and Simulation (MODSIM09) (pp. 2352-2358). Cairns, Australia: Modelling and Simulation Society of Australia and New Zealand and International Association for Mathematics and Computers in Simulation.

United Nations Environment Programme. (2011). Towards a Green Economy: Pathways to Sustainable Development and Poverty Eradication. Nairobi: Author