อักขรวิธีอักษรฝักขามในเอกสารจีน: กรณีศึกษาลิปิกรมจีน-ล้านนา (ปาไป่ก่วนอี้อฺวี่)

บทคัดย่อ

บทความนี้นำเสนอผลการศึกษา “ลิปิกรมจีน-ล้านนา (八百館譯語: ปาไป่ก่วนอี้อฺวี่)”เอกสารที่จัดทำขึ้นในช่วงราชวงศ์หมิง หลัง พ.ศ. 2054 โดยหอปาไป่ภายใต้สำนักแปลภาษาของราชสำนักหมิงเพื่อใช้ศึกษาภาษาล้านนา โดยมีการบันทึกถ้อยคำภาษาล้านนาด้วยอักษรฝักขามและคำแปลเป็นภาษาจีน ซึ่งผู้ศึกษาได้วิเคราะห์รูปอักษร และอักขรวิธีอักษรฝักขามที่ปรากฏในเอกสารดังกล่าวตามหลักอักขรวิธีวิทยา ผลการศึกษาพบว่า โดยภาพรวมรูปอักษรฝักขามในเอกสารนี้มีลักษณะค่อนข้างมนต่างจากอักษรในจารึกในสมัยเดียวกันที่ค่อนข้างสูงและคดหยัก มีลักษณะทางอักขรวิธีได้แก่ 1) พยัญชนะ พบรูปพยัญชนะตัวเต็ม ตัวเชิง และพยัญชนะเชื่อม โดยพบการบันทึกคำที่ใช้พยัญชนะ “ข” และ “ฃ” ต่างกันอย่างเป็นระบบ 2) สระ มีอักขรวิธีสอดคล้องกับอักษรฝักขามทั่วไป แต่มีข้อพึงสังเกตคือ สระบนจะวางในตำแหน่งกึ่งกลางเหนือพยัญชนะต้นทั้งสอง และพบคำสระล่างได้แก่ สระอุที่มีสระอะประกอบ นอกจากนี้ยังพบสระอำที่มีรูปเหมือนที่พบในจารึกเมืองเชียงตุง 3) เครื่องหมาย พบวรรณยุกต์โทเพียงรูปเดียวสำหรับเครื่องหมายแทนสระพบเครื่องหมายไม้หันอากาศซึ่งเริ่มเคลื่อนมาอยู่เหนือพยัญชนะต้นเครื่องหมายไม้กงซึ่งสัมพันธ์กับพยัญชนะ “-ม” สะกด และเครื่องหมายแทนสระออที่สอดคล้องกับที่พบในจารึกเมืองเชียงตุง 4) ข้อสังเกตอื่น ๆ เกี่ยวกับอักขรวิธี พบการสะกดคำที่ยึดตามเสียงคำ โดยคำบางคำมีการสะกดให้มีเสียงสระสอดคล้องกับเสียงสระในภาษาไทลื้อและไทขึน ซึ่งปฏิภาคกับเสียงสระในภาษาล้านนา