ภาษา-จารึก

คณะกรรมการประเมินคุณภาพบทความ

กังวล คัชชิมา — 2025-12-30

สวภาโวกติในบทพรรณนาธรรมชาติในมหากาพย์พุทธจริตของอัศวโฆษ: กรณีศึกษาสัตว์และพืช

สุวิท อุดมดัน — 2025-12-30

บทความวิจัยนี้มุ่งศึกษาอลังการประเภทสวภาโวกติในบทพรรณนาธรรมชาติในมหากาพย์พุทธจริตของอัศวโฆษ สรรคที่ 1-13 เน้นกรณีศึกษาสัตว์และพืช ผลการศึกษาพบว่า อัศวโฆษใช้อลังการประเภทสวภาโวกติ บรรยายภาพของบุคคลและธรรมชาติอย่างงดงามโดยปราศจากการปรุงแต่งหรือสอดแทรกอารมณ์ของกวีมาเกี่ยวข้องมากนัก โดยเฉพาะการพรรณนาสัตว์และพรรณไม้ในวิถีธรรมชาติ กวีอัศวโฆษใช้อลังการประเภท สวภาโวกติในการพรรณนาสัตว์ เช่น ม้ากันถกะ ช้าง วัว กวาง และสัตว์ขนาดเล็ก นอกจากจะสะท้อนบรรยากาศชีวิตประจำวันและสังคม ยังเชื่อมโยงคุณค่าทางศีลธรรม เช่น ความเมตตา ความกล้าหาญ และการละทิ้งโลกียสุขเพื่อแสวงหาความหลุดพ้น ขณะเดียวกันการพรรณนาพืชพรรณ ดอกไม้ ไม้จันทน์ และเถาวัลย์เป็นต้น ย่อมแสดงให้ประจักษ์ถึงความงดงามตามธรรมชาติซึ่งเกื้อกูลและสัมพันธ์กับวิถีชีวิตหรือพิธีกรรมทางศาสนา สร้างภาพธรรมชาติที่งดงามและสมจริงด้วยถ้อยคำโวหารอันประณีตให้ผู้อ่านมองเห็นภาพโดยละเอียด ส่งผลให้ชีวิตของตัวละคร สัตว์ และพืชดำเนินไปอย่างสอดคล้องกับสิ่งแวดล้อมเชื่อมโยงธรรมชาติเข้ากับหลักธรรมอย่างกลมกลืน

พระมาลัยคำหลวง: การวิเคราะห์เรื่องผู้แต่ง

ณัฐวุฒิ คล้ายสุวรรณ — 2025-12-30

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาเรื่องผู้แต่งพระมาลัยคำหลวง ใช้วิธีการศึกษาด้วยการอ่านแบบละเอียด ผลการศึกษาพบว่า เจ้าฟ้าธรรมธิเบศรเป็นผู้แต่งพระมาลัยคำหลวง โดยมีเหตุผลดังนี้ 1) มีการกล่าวถึงความเพียรพยายามในการแต่งอันปรากฏจากตัวบทพระมาลัยคำหลวง ซึ่งมีความสอดคล้องกับพระนิพนธ์เรื่องอื่น ๆ ของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร ได้แก่ นันโทปนันทสูตรคำหลวง กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง กาพย์ห่อโคลงนิราศธารโศกที่มีการกล่าวถึงความเพียรพยายาม ในการแต่งเช่นกัน 2) เหตุที่สำนวนภาษาในพระมาลัยคำหลวงด้อยกว่านันโทปนันทสูตรคำหลวง เพราะมีการนำนันโทปนันทสูตรคำหลวงมาปรับปรุงใหม่ในครั้งที่ 2 และเป็นการปรับปรุงอย่างพิถีพิถัน จึงทำให้สำนวนภาษาในนันโทปนันทสูตรคำหลวงมีความงดงาม ไพเราะมากกว่าสำนวนภาษาในพระมาลัยคำหลวง 3) โคลงที่ระบุว่ากรมพระราชวังบวรสถานมงคลเป็นผู้แต่ง สามารถเชื่อถือได้แม้จะเป็นการเพิ่มเติมเข้าไปในภายหลัง

“อักษรศัพท์” ใน จินดามณี: รากฐานอภิธานศัพท์และการจัดระเบียบภาษาไทยก่อนสมัยใหม่

ปรัชญา ปานเกตุ — 2025-12-30

บทความนี้วิเคราะห์ “อักษรศัพท์” ใน จินดามณี ฉบับพระโหราธิบดี ในฐานะโครงสร้างอภิธานศัพท์เชิงจารีตที่ทำหน้าที่จัดระเบียบภาษา ถ่ายทอดความรู้ และกำกับโลกทัศน์ทางภาษาในสังคมไทยก่อนสมัยใหม่ งานศึกษานี้นำเสนอสามมิติหลัก ได้แก่ (1) กลวิธีนิยามและการจัดกลุ่มคำซึ่งสะท้อนระเบียบความรู้แบบจารีต (2) บทบาทในระบบการศึกษาของวัดและราชสำนักในฐานะสื่อถ่ายทอดศีลธรรม วรรณคดี และอำนาจ และ (3) มรดกทางความคิดที่สืบทอดสู่ คำฤษฎี ปทานุกรม และพจนานุกรมสมัยใหม่ โดยเทียบเคียงกับ ไวพจน์พิจารณ์ เพื่ออธิบายความต่อเนื่องและการเปลี่ยนผ่านสู่ภาษาศาสตร์สมัยใหม่ การวิจัยใช้วิธีวิเคราะห์เอกสารเชิงเปรียบเทียบ (textual/comparative analysis) ผลการศึกษาชี้ว่า “อักษรศัพท์” เป็นระเบียบวาทกรรมที่ผสานภาษาและศีลธรรมเข้าไว้ด้วยกัน และทำหน้าที่เป็นรากฐานของการจัดทำอภิธานศัพท์และพจนานุกรมไทยในระยะต่อมา

อักขรวิธีอักษรฝักขามในเอกสารจีน: กรณีศึกษาลิปิกรมจีน-ล้านนา (ปาไป่ก่วนอี้อฺวี่)

คณปกรณ์ จันทร์สมบูรณ์ — 2025-12-30

บทความนี้นำเสนอผลการศึกษา “ลิปิกรมจีน-ล้านนา (八百館譯語: ปาไป่ก่วนอี้อฺวี่)”เอกสารที่จัดทำขึ้นในช่วงราชวงศ์หมิง หลัง พ.ศ. 2054 โดยหอปาไป่ภายใต้สำนักแปลภาษาของราชสำนักหมิงเพื่อใช้ศึกษาภาษาล้านนา โดยมีการบันทึกถ้อยคำภาษาล้านนาด้วยอักษรฝักขามและคำแปลเป็นภาษาจีน ซึ่งผู้ศึกษาได้วิเคราะห์รูปอักษร และอักขรวิธีอักษรฝักขามที่ปรากฏในเอกสารดังกล่าวตามหลักอักขรวิธีวิทยา ผลการศึกษาพบว่า โดยภาพรวมรูปอักษรฝักขามในเอกสารนี้มีลักษณะค่อนข้างมนต่างจากอักษรในจารึกในสมัยเดียวกันที่ค่อนข้างสูงและคดหยัก มีลักษณะทางอักขรวิธีได้แก่ 1) พยัญชนะ พบรูปพยัญชนะตัวเต็ม ตัวเชิง และพยัญชนะเชื่อม โดยพบการบันทึกคำที่ใช้พยัญชนะ “ข” และ “ฃ” ต่างกันอย่างเป็นระบบ 2) สระ มีอักขรวิธีสอดคล้องกับอักษรฝักขามทั่วไป แต่มีข้อพึงสังเกตคือ สระบนจะวางในตำแหน่งกึ่งกลางเหนือพยัญชนะต้นทั้งสอง และพบคำสระล่างได้แก่ สระอุที่มีสระอะประกอบ นอกจากนี้ยังพบสระอำที่มีรูปเหมือนที่พบในจารึกเมืองเชียงตุง 3) เครื่องหมาย พบวรรณยุกต์โทเพียงรูปเดียวสำหรับเครื่องหมายแทนสระพบเครื่องหมายไม้หันอากาศซึ่งเริ่มเคลื่อนมาอยู่เหนือพยัญชนะต้นเครื่องหมายไม้กงซึ่งสัมพันธ์กับพยัญชนะ “-ม” สะกด และเครื่องหมายแทนสระออที่สอดคล้องกับที่พบในจารึกเมืองเชียงตุง 4) ข้อสังเกตอื่น ๆ เกี่ยวกับอักขรวิธี พบการสะกดคำที่ยึดตามเสียงคำ โดยคำบางคำมีการสะกดให้มีเสียงสระสอดคล้องกับเสียงสระในภาษาไทลื้อและไทขึน ซึ่งปฏิภาคกับเสียงสระในภาษาล้านนา

ฉันท์กล่อมเสวตรฉัตรในหอสมุดแห่งชาติกรุงปารีส กับความเชื่อมโยงถึงวรรณคดีกล่อมพระมหาเศวตฉัตรในรัชกาลที่ 4

ณัฐรุจา งาตา — 2025-12-30

บทความฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเนื้อหาและข้อมูลที่พบในสมุด คำฉันท์กล่อมเสวตรฉัตร ฉบับหอสมุดแห่งชาติกรุงปารีส ตลอดจนอภิปรายเปรียบเทียบ เพื่อแสดงถึงความเชื่อมโยงของ คำฉันท์กล่อมเสวตรฉัตร ฉบับนี้ กับฉันท์สังเวยพระมหาเศวตฉัตรในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องอื่น ๆ ซึ่งจะนำไปสู่การกำหนดอายุของเอกสารด้วยหลักฐานอื่นนอกเหนือจากรูปอักษร โดย คำฉันท์กล่อมเสวตรฉัตร ฉบับหอสมุดแห่งชาติกรุงปารีสนี้เป็นฉันท์สังเวยพระมหาเศวตฉัตรสำนวนอื่นที่ไม่ได้ปรากฏเนื้อหาอยู่ใน ชุมนุมฉันท์ดุษฎีสังเวย ที่ทางหอพระสมุดวชิรญาณได้รวบรวมไว้เมื่อพุทธศักราช 2457

จากการศึกษาพบว่าเนื้อหาของ คำฉันท์กล่อมเสวตรฉัตร ฉบับหอสมุดแห่งชาติกรุงปารีส เป็นวรรณกรรมคำฉันท์ที่เกี่ยวข้องกับฉันท์สังเวยพระมหาเศวตฉัตรในรัชกาลที่ 4 เรื่องอื่น ๆ แบ่งเนื้อหาออกได้เป็น 3 ลา ต่างไปจากคำฉันท์สังเวยพระมหาเศวตฉัตรอื่น ๆ ซึ่งแบ่งเป็น 4 ลา มีเนื้อหาเกี่ยวกับการสังเวยพระมหาเศวตฉัตร อันประกอบด้วยบทเชิญเทพยดาให้มาอำนวยอวยพรในพระราชพิธีดังกล่าว โดยฉันท์ฉบับนี้พบว่า เนื้อหาบางส่วน มีความพ้องกันกับฉันท์สังเวยพระมหาเศวตฉัตรในรัชกาลที่ 4 เรื่องอื่น ๆ คือ ในลาที่ 2 ที่มีเนื้อหาเหมือนกัน และในลาที่ 3 ที่มีวรรณศิลป์ใกล้เคียงกัน แต่ทั้งนี้ค้นพบข้อแตกต่างสำคัญคือพบการขอให้เทพเจ้าอำนวยพรแก่ช้างเผือก ระบุชื่อได้ว่าเป็นช้างพังเผือกในรัชกาลที่ 4 ทำให้สันนิษฐานได้ว่าเป็นคำฉันท์ที่แต่งขึ้นหลังจากฉันท์สังเวยพระมหาเศวตฉัตรในรัชกาลที่ 4 เรื่องอื่น ๆ ในชุมนุมฉันท์ดุษฎีสังเวย ชี้ให้เห็นถึงคุณค่าของเอกสารฉบับนี้ ในฐานะของวรรณคดีอีกหนึ่งเรื่องนอกชุมนุมฉันท์ดุษฎีสังเวยที่เป็นวรรณคดีกล่อมเสวตรฉัตรในสมัยรัชกาลที่ 4

บทบรรณาธิการ

กังวล คัชชิมา — 2025-12-30