ภาษา-จารึก

ลีลาภาษาในคำส่งเคราะห์ล้านนา

ชูชาติ ใจแก้ว — 2026-06-30

บทความนี้มุ่งศึกษาวิเคราะห์ลีลาภาษาของคำส่งเคราะห์ ซึ่งเป็นคัมภีร์หรือบทพิธีกรรมเฉพาะในวัฒนธรรมล้านนา (ภาคเหนือของประเทศไทย) ที่ใช้เพื่อการปัดเป่า ขจัด และกำจัดเคราะห์หรือสิ่งอัปมงคล โดยอาศัยกรอบแนวคิดด้านวัจนลีลาเชิงภาษาศาสตร์ การศึกษานี้ได้วิเคราะห์รูปแบบการใช้ภาษาและกลวิธีเชิงวาทศิลป์ที่โดดเด่นในคำส่งเคราะห์อย่างเป็นระบบ เพื่ออธิบายบทบาทของภาษาในการเสริมพลังและทำให้พิธีกรรมมีความศักดิ์สิทธิ์และศักดิ์ผล

ผลการวิเคราะห์พบลักษณะสำคัญทางภาษา ได้แก่ การเลือกใช้ถ้อยคำและวลีภาษาบาลีเพื่อการอัญเชิญและการอวยพรอย่างเข้มขลัง การใช้คำว่า “เคราะห์” หรือการแจกแจงประเภทของเคราะห์ซ้ำอย่างต่อเนื่อง การระบุชื่อเคราะห์อย่างชัดเจน และการกำหนดสถานที่เชิงสัญลักษณ์อย่างละเอียด ซึ่งเป็นสถานที่ที่สั่งให้เคราะห์เคลื่อนย้ายออกไปนอกจากนี้ การวิเคราะห์เชิงข้อความยังเผยให้เห็นระบบความเชื่อพื้นบ้านของล้านนาเกี่ยวกับสาเหตุแห่งเคราะห์อย่างเป็นองค์รวม โดยจำแนกที่มาของเคราะห์ออกเป็นหลายหมวดหมู่ อาทิ พฤติกรรมของบุคคล ความเจ็บป่วย ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ และปัจจัยทางโหราศาสตร์

โดยสรุป คำส่งเคราะห์สะท้อนความพยายามเชิงปฏิบัติของชาวล้านนาในการจัดการกับความวิตกกังวล ฟื้นฟูสุขภาวะทางจิตใจ และสร้างความเป็นสิริมงคลให้แก่ชีวิต การศึกษานี้จึงมีส่วนสำคัญในการทำความเข้าใจความสัมพันธ์อันซับซ้อนระหว่างภาษา ความเชื่อ และคุณค่าทางวัฒนธรรมที่ฝังอยู่ในวรรณกรรมพิธีกรรมของล้านนา

จารึกสร้างเทวรูปคือจารึกวัดพู (K.366) จากปราสาทวัดพู สปป.ลาว: ข้อเสนอคำแปลภาษาสันสกฤตและอรรถาธิบาย

กวีศักดิ์ วาปีกุลเศรษฐ์ — 2026-06-30

จารึกสร้างเทวรูปในหนังสือจารึกในประเทศไทย เล่ม 4 ไม่มีหลักฐานเกี่ยวกับวันที่พบ สถานที่พบ และผู้พบ แต่แท้จริงแล้วคือจารึกวัดพู (K.366) พบที่ปราสาทวัดพู แขวงจำปาสัก สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ซึ่งเผยแพร่ในหนังสือ Inscriptions du Cambodge Vol. V ของ George Cœdès จารึกนี้จารึกด้วยอักษรขอมโบราณ เป็นภาษาสันสกฤตและเขมรโบราณ มีศักราชกำหนดอายุ คือ มหาศักราช 1061 (พ.ศ. 1682) อยู่ในรัชสมัยของพระเจ้าสูรยวรมันที่ 2 กรมศิลปากรแปลเนื้อหาภาษาเขมรโบราณเป็นภาษาไทยแล้ว แต่ไม่ได้แปลภาษาสันสกฤต บทความนี้ จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อแปลภาษาสันสกฤตเป็นภาษาไทยพร้อมกับอธิบายความ จากการแปลพบว่าเนื้อหาภาษาสันสกฤตว่าด้วยการนอบน้อมพระศิวะ กล่าวถึงศิวลึงค์ชื่อว่าภัทเรศวรในเมืองลิงคปุระ ปีที่พระเจ้าสูรยวรมันที่ 2 ขึ้นครองราชย์ หัวหน้าพราหมณ์ประดิษฐานรูปเคารพเนื่องในศาสนาฮินดูและกัลปนาที่ดินพร้อมข้าทาส คำสาปแช่งและคำอวยพร อนึ่ง ด้วยเหตุที่จารึกนี้ชำรุดมาก เนื้อหาทั้งหมดจึงไม่สมบูรณ์ กระนั้น เนื้อหาที่เหลืออยู่ ก็อาจมีคุณค่าในฐานะเป็นหลักฐานด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดีสำหรับผู้ศึกษาค้นคว้าต่อไป

ตำนานเมืองกรุงศรีโยธิยา: อยุธยาในตำนานพุทธทำนายล้านนาช่วงต้นศตวรรษที่ 19

พริษฐ์ ชิวารักษ์ — 2026-06-30

ตำนานเมืองกรุงศรีโยธิยา หรือที่ปรากฏในชื่ออื่นว่า พื้นเมืองกรุงศรีโยธิยา พื้นเกิดเมืองกรุงศรีโยธิยา พื้นเมืองกรุง ตำนานเมืองกรุง หรือ ตำนานเวียงจัน เป็นวรรณกรรมประเภทตำนานพุทธทำนายเรื่องหนึ่ง ไม่ปรากฏชื่อผู้ประพันธ์ชัดเจน สันนิษฐานว่าประพันธ์ขึ้นช่วงต้นศตวรรษที่ 19 มีเนื้อหาขนาดไม่ยาวนัก กล่าวถึงพุทธพยากรณ์การกำเนิดขึ้นของกรุงศรีอยุธยาหรือ “เมืองหนองโสน” ประวัติความเป็นมาของกรุงศรีอยุธยาโดยย่อ และภัยพิบัติที่จะเกิดขึ้นกับกรุงศรีอยุธยา อันจะชักนำให้มี “เจ้าตนบุญ” หรือ “ธัมมิกราช” มาอุบัติเพื่อช่วยเหลือผู้ที่ตั้งอยู่ในศีลธรรมอันดี ตำนานเรื่องนี้มีเนื้อความตรงกับวรรณกรรมเรื่อง พื้นเมืองกรุง ซึ่งพบแพร่หลายในดินแดนล้านช้างและหัวเมืองอีสาน และคล้ายคลึงกับตำนาน ปุดตำเนียย (พุทธทำนาย) ที่พบในหัวเมืองเขมรในอีสานใต้ ในประวัติศาสตร์อีสาน วรรณกรรมเรื่องนี้เป็นสื่อกลางที่สร้างและเผยแพร่แนวเรื่องเล่าและความคิดของขบวนการชาวบ้านที่เรียกว่า “ขบวนการผู้มีบุญ” การพบวรรณกรรมเรื่องนี้ทั้งในล้านนาซึ่งปรากฏขบวนการชาวบ้านทำนองเดียวกันจึงเป็นร่องรอยความสัมพันธ์ทางความคิดระหว่างขบวนการชาวบ้านที่เกิดขึ้นในดินแดนดังกล่าว ผู้เขียนจึงได้ปริวรรตต้นฉบับที่พบในล้านนาไว้ในบทความนี้เพื่อเป็นประโยชน์แก่การศึกษาต่อไป

ปาฏิหาริย์พระธาตุในจารึกและเอกสารโบราณล้านนา: ความเชื่อมโยงกับบุญญาธิการของกษัตริย์

อภิรดี เตชะศิริวรรณ — 2026-06-30

บทความนี้มุ่งศึกษาบทบาทของปาฏิหาริย์พระธาตุที่ปรากฏในจารึกล้านนา และพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างปรากฏการณ์ดังกล่าวกับแนวคิดเรื่องบุญญาธิการของกษัตริย์ในวิถีการปกครองของล้านนา โดยอาศัยการศึกษาหลักฐานสำคัญจากจารึกและเอกสารโบราณล้านนา ผลการศึกษาพบว่า เรื่องราวเกี่ยวกับปาฏิหาริย์ของพระธาตุที่ปรากฏในจารึกเหล่านี้ มิได้เป็นเพียงการบันทึกความศรัทธาทางศาสนา หากยังสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างความศักดิ์สิทธิ์ของพระธาตุกับสถานะของผู้ปกครองในโครงสร้างสังคมและการเมืองของรัฐล้านนา

บทบรรณาธิการ

กังวล คัชชิมา — 2026-06-30

คณะกรรมการประเมินคุณภาพบทความ

กังวล คัชชิมา — 2026-06-30

ปฐมสมโพธิกถา ฉบับธัมมรักขิต พ.ศ. 1908: อักขรวิทยาโบราณกับการสอบเทียบอายุสมัย

กรัณย์กร ธิติเวศน์สกุล — 2026-06-30

ปฐมสมโพธิกถา เลขทะเบียน ชม.บ.667/2 ปัจจุบันเก็บรักษาที่หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก เชียงใหม่ มีการระบุศักราชในปี 727 ซึ่งตรงกับ พ.ศ. 1908 และระบุชื่อบุคคลในเอกสารว่า ธัมมรักขิต เมื่อพิจารณาจากศักราชที่ปรากฏในเอกสาร อาจทำให้เอกสารฉบับนี้เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ที่เก่าที่สุดของอักษรธรรมล้านนา ซึ่งแต่เดิมเคยถือกันว่าจารึกลานทองมหาเถรจุฑามุณิ (สท. 52) พ.ศ. 1919 ค้นพบที่วัดมหาธาตุ จังหวัดสุโขทัย เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ที่เก่าที่สุดของอักษรธรรมล้านนา แต่เอกสารฉบับนี้ยังมีปัญหาในการกำหนดอายุที่ชัดเจนเนื่องจากมีการแก้ไขศักราชจาก จ.ศ. 727 (พ.ศ. 1908) เป็น จ.ศ. 839 (พ.ศ. 2020) บทความวิจัยนี้จึงมุ่งเน้นศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบตัวอักษรและอักษรวิธีของเอกสารฉบับนี้ กับจารึกและเอกสารโบราณอื่น ๆ ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 20 - 21 เพื่อสอบยันอายุจริงของเอกสารฉบับนี้ จากการศึกษาพบว่ารูปแบบตัวอักษรและอักขรวิธีสอดคล้องกับจารึกและเอกสารโบราณในช่วงพุทธศตวรรษที่ 20 - 21 ยุคต้น ก่อน จ.ศ. 839 (พ.ศ. 2020) จึงเสนอว่าเอกสารฉบับนี้น่าจะสร้างขึ้นใน จ.ศ. 727 (พ.ศ. 1908)