การพัฒนาตนตามแนวมรรคมีองค์ 8: มุมมองเชิงจิตวิทยา: Self-Development through the Noble Eightfold Path:  A Psychological Perspective

พระสมชาย  ญาณิสฺสโร

ผู้แต่ง

พระสมชาย ญาณิสฺสโร วัดจันทน์กะพ้อ, ปทุมธานี, 12160

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาหลักการของมรรคมีองค์ 8 ในฐานะกรอบการพัฒนาตนตามแนวพุทธศาสตร์ 2) เพื่อวิเคราะห์ความสอดคล้องระหว่างมรรคมีองค์ 8 กับแนวคิดทางจิตวิทยาสมัยใหม่ และ 3) เพื่อเสนอแนวทางการนำมรรคมีองค์ 8 ไปประยุกต์ใช้ในกระบวนการพัฒนาตนในบริบทสังคมไทยร่วมสมัย รูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพแบบวิจัยเอกสาร (Documentary Research) ใช้แนวคิดมรรคมีองค์ 8 ของพระพุทธเจ้าและแนวคิดการพัฒนาตน (Self-development) ตามแนวจิตวิทยาเชิงบวก (Positive Psychology) ของ Seligman เป็นกรอบการวิจัย เก็บรวบรวมข้อมูลจากพระไตรปิฎก คัมภีร์อรรถกถา งานวิจัยและบทความทางวิชาการที่เกี่ยวข้องทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ จำนวน 45 รายการ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) แล้วเขียนบรรยายเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า 1) มรรคมีองค์ 8 มีโครงสร้างที่ครอบคลุมการพัฒนามนุษย์ใน 3 มิติหลัก ได้แก่ มิติปัญญา (ศีล สมาธิ ปัญญา) มิติพฤติกรรม และมิติจิตใจ ซึ่งสอดคล้องกับโมเดลการพัฒนาตนแบบองค์รวม (Holistic Self-development) 2) มรรคมีองค์ 8 มีความสอดคล้องกับแนวคิดทางจิตวิทยาสมัยใหม่หลายประการ ได้แก่ สติ (Mindfulness) การควบคุมตนเอง (Self-regulation) สติปัญญาทางอารมณ์ (Emotional Intelligence) และการเติบโตหลังวิกฤต (Post-traumatic Growth) 3) แนวทางการประยุกต์มรรคมีองค์ 8 ในบริบทร่วมสมัยสามารถบูรณาการกับกระบวนการพัฒนาตนในองค์กร การศึกษา และการบำบัดทางจิตใจได้อย่างเป็นรูปธรรม องค์ความรู้จากงานวิจัยนี้เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนากระบวนการพัฒนาตนที่บูรณาการมิติทางพุทธศาสตร์และจิตวิทยา สามารถนำไปใช้ในการออกแบบหลักสูตรพัฒนาบุคลากร การให้คำปรึกษา และการส่งเสริมสุขภาวะทางจิตใจในสังคมไทย

เอกสารอ้างอิง

Analayo. (2006). Satipatthana: The direct path to realization. Windhorse Publications.

Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice Hall.

Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.

Baer, R. A. (2003). Mindfulness training as a clinical intervention: A conceptual and empirical review. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 125–143.

Beck, A. T. (1979). Cognitive therapy of depression. Guilford Press.

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.

Kabat-Zinn, J. (1990). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness. Delacorte.

Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 144–156.

Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology (2nd ed.). Sage.

Rogers, C. R. (1961). On becoming a person: A therapist’s view of psychotherapy. Houghton Mifflin.

Seligman, M. E. P. (2002). Authentic happiness. Free Press.

Shapiro, S. L., Carlson, L. E., Astin, J. A., & Freedman, B. (2006). Mechanisms of mindfulness. Journal of Clinical Psychology, 62(3), 373–386.

Sue, D. W., & Sue, D. (2013). Counseling the culturally diverse: Theory and practice (6th ed.). Wiley.

Thanissaro Bhikkhu. (2010). Right mindfulness: Memory & ardency on the Buddhist path. Metta Forest Monastery.

Wilber, K. (2000). Integral psychology: Consciousness, spirit, psychology, therapy. Shambhala.

Zenner, C., Herrnleben-Kurz, S., & Walach, H. (2014). Mindfulness-based interventions in schools: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology, 5, 603.

Zimmerman, B. J. (2000). Attaining self-regulation: A social cognitive perspective. In M. Boekaerts, P. R. Pintrich, & M. Zeidner (Eds.), Handbook of self-regulation (pp. 13–39). Academic Press.

กรมสุขภาพจิต. (2566). รายงานสุขภาพจิตคนไทย ประจำปีงบประมาณ 2566. กระทรวงสาธารณสุข.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2549). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 16). มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.