สติและหิริโอตตัปปะ : กลไกการควบคุมภายในเชิงพุทธบูรณาการ เพื่อการสร้างธรรมาภิบาลในสถานศึกษาที่ยั่งยืน

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบประสิทธิภาพระหว่างกลไกการควบคุมภายในด้วยสติและหิริโอตตัปปะ กับการควบคุมด้วยกฎระเบียบภายนอกในสถานศึกษา และ 2) นำเสนอแนวทางการสร้างธรรมาภิบาลที่ยั่งยืนผ่านกระบวนการพัฒนาจิตสำหรับผู้บริหารสถานศึกษา โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงเอกสารและการสังเคราะห์องค์ความรู้เชิงพุทธบริหารร่วมกับแนวคิดการควบคุมภายในสากล ผลการวิเคราะห์พบว่า กลไกการควบคุมด้วยกฎระเบียบภายนอกมีข้อจำกัดด้านพื้นที่และเวลา และไม่สามารถกำกับเจตนาของผู้บริหารในสถานการณ์ล่อแหลมทางจริยธรรมได้อย่างเบ็ดเสร็จ ในขณะที่การฝึกสติทำหน้าที่เป็นระบบตรวจสอบภายในแบบปัจจุบันขณะ ที่ช่วยลดปัญหาความไม่สมมาตรของข้อมูลและศีลธรรมวิบัติ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อสติทำงานร่วมกับหิริโอตตัปปะ จะเกิดกลไกที่เรียกว่าตำรวจในใจ ซึ่งทำหน้าที่เป็นกลไกการกำกับตนเอง ที่ยั่งยืนกว่าการใช้มาตรการทางกฎหมายเพียงอย่างเดียว นอกจากนี้ การศึกษาได้เสนอแนวทางปฏิบัติผ่านกลไก 3 ระดับ ได้แก่ 1) การใช้สติตามระลึกในกระบวนการตัดสินใจบริหาร 2) การสร้างวัฒนธรรมหิริโอตตัปปะในองค์กรผ่านต้นแบบผู้นำ และ 3) การพัฒนาระบบนิเทศกัลยาณมิตรเพื่อส่งเสริมความโปร่งใสจากภายในสู่ภายนอก ข้อสรุปเชิงนโยบายเสนอให้บูรณาการหลักปฏิบัติกรรมฐานเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสมรรถนะหลักในการพัฒนาผู้บริหารสถานศึกษาเพื่อสร้างผู้นำที่มีธรรมาภิบาลอย่างแท้จริงและยั่งยืน