ตำนานเมืองกรุงศรีโยธิยา: อยุธยาในตำนานพุทธทำนายล้านนาช่วงต้นศตวรรษที่ 19

บทคัดย่อ

ตำนานเมืองกรุงศรีโยธิยา หรือที่ปรากฏในชื่ออื่นว่า พื้นเมืองกรุงศรีโยธิยา พื้นเกิดเมืองกรุงศรีโยธิยา พื้นเมืองกรุง ตำนานเมืองกรุง หรือ ตำนานเวียงจัน เป็นวรรณกรรมประเภทตำนานพุทธทำนายเรื่องหนึ่ง ไม่ปรากฏชื่อผู้ประพันธ์ชัดเจน สันนิษฐานว่าประพันธ์ขึ้นช่วงต้นศตวรรษที่ 19 มีเนื้อหาขนาดไม่ยาวนัก กล่าวถึงพุทธพยากรณ์การกำเนิดขึ้นของกรุงศรีอยุธยาหรือ “เมืองหนองโสน” ประวัติความเป็นมาของกรุงศรีอยุธยาโดยย่อ และภัยพิบัติที่จะเกิดขึ้นกับกรุงศรีอยุธยา อันจะชักนำให้มี “เจ้าตนบุญ” หรือ “ธัมมิกราช” มาอุบัติเพื่อช่วยเหลือผู้ที่ตั้งอยู่ในศีลธรรมอันดี ตำนานเรื่องนี้มีเนื้อความตรงกับวรรณกรรมเรื่อง พื้นเมืองกรุง ซึ่งพบแพร่หลายในดินแดนล้านช้างและหัวเมืองอีสาน และคล้ายคลึงกับตำนาน ปุดตำเนียย (พุทธทำนาย) ที่พบในหัวเมืองเขมรในอีสานใต้ ในประวัติศาสตร์อีสาน วรรณกรรมเรื่องนี้เป็นสื่อกลางที่สร้างและเผยแพร่แนวเรื่องเล่าและความคิดของขบวนการชาวบ้านที่เรียกว่า “ขบวนการผู้มีบุญ” การพบวรรณกรรมเรื่องนี้ทั้งในล้านนาซึ่งปรากฏขบวนการชาวบ้านทำนองเดียวกันจึงเป็นร่องรอยความสัมพันธ์ทางความคิดระหว่างขบวนการชาวบ้านที่เกิดขึ้นในดินแดนดังกล่าว ผู้เขียนจึงได้ปริวรรตต้นฉบับที่พบในล้านนาไว้ในบทความนี้เพื่อเป็นประโยชน์แก่การศึกษาต่อไป