ยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปี เราควรจะก้าวอย่างไร

บทคัดย่อ

ยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๖๑-๒๕๘๐) ได้มีผลประกาศใช้บังคับแล้ว หลังจากที่เว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษาได้เผยแพร่พระราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ใช้ยุทธศาสตร์ชาติ เมื่อวันที่ ๑๓ ต.ค.๖๑ ที่ผ่านมา สำหรับยุทธศาสตร์ชาตินี้ มีขึ้นเพื่อให้บรรลุวิสัยทัศน์ “ประเทศไทยมีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน เป็นประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” โดยจะมีสภาพบังคับให้รัฐบาลชุดต่างๆ ต้องจัดทำนโยบายและงบประมาณที่สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติและหน่วยงานราชการต่างๆ ต้องปฏิบัติตาม ยุทธศาสตร์ชาติฉบับนี้จึงมีความสำคัญมากในการกำหนดความเป็นไปของประเทศและเกี่ยวข้องกับทุกคนที่มีสัญชาติไทย ด้วยความสำคัญดังกล่าว กองศึกษายุทธศาสตร์ ศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ทหารเรือ จึงได้นำผลการวิเคราะห์สภาวะแวดล้อมโลกใน ๓๐ ปีข้างหน้าจากเอกสาร Global Strategic Trends The Future Starts Today, 6^th ed. ของกระทรวงกลาโหมอังกฤษมาเป็นองค์ประกอบในการพิจารณาแนวโน้มภายนอกร่วมกับการศึกษาปัจจัยภายในประเทศด้านต่างๆ อันเป็นทั้งแรงผลักและแรงต้านต่อการเดินหน้าประเทศไทยตามยุทธศาสตร์ชาติ อย่างไรก็ตาม

การไหลรวมหรือมาบรรจบกันของแนวโน้มต่างๆ ทำให้เกิดการปฏิสัมพันธ์และตัดกันของแนวโน้มที่แตกต่างกัน ก่อให้เกิดผลกระทบเป็นทวีคูณและผลสัมฤทธิ์ที่ยากแก่การคาดการณ์ การไหลรวมดังกล่าวถูกขับเคลื่อนด้วยอัตราความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีซึ่งกระทบต่อแนวโน้มด้านการเมือง ทรัพยากรมนุษย์ เศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม การมาบรรจบกันของแนวโน้มต่างๆ ประกอบไปด้วยความไม่แน่นอนซึ่งมีโอกาสเกิด Strategic Shocks และปัญหาที่ใหญ่โตมาก Strategic Shocks หรือเรียกว่า เหตุการณ์ “หงส์ดำ(black swan)” คือผลจากเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิด ไม่สามารถคาดการณ์ได้ เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว เช่น เหตุการณ์ 9/11 หรือ ผลที่ตามมาของจุดสังเกตุที่เป็นอันตรายตามเส้นแนวโน้มซึ่งเดินทางมาถึงก่อนเวลาที่คาดการณ์ไว้ ปัญหาที่มีอยู่และความเข้าใจถึงความซับซ้อน ผลกระทบอย่างมหาศาล เช่น คลื่นผู้อพยพ และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอาจจะไม่ได้รับแก้ไขภายในระยะเวลาอันสั้น นอกจากนี้การคาดการณ์และการพัฒนาตามปกติอาจพลิกผันเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญอันมีที่มาจากการปฏิสัมพันธ์ของแนวโน้มต่างๆ จนเป็นเหตุให้เกิดการหยุดชะงักครั้งใหญ่ ศักยภาพในการหยุดชะงักเพิ่มขึ้นจากผลกระทบลำดับที่ ๒ และ ๓ ของความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและนวัตกรรม เช่น อูเบอร์ไรเซชั่น (Uberization) การบริการด้านลอจิสติกส์และการดูแลสุขภาพ ในท้ายที่สุดบทบาทที่เพิ่มขึ้นของตัวแสดงที่ไม่ใช่รัฐและบุคคลที่มีอำนาจในกิจการภายในประเทศและต่างประเทศได้เพิ่มความยากในการจัดการกับความท้าทายต่างๆ ซึ่งอาจเป็นองค์ประกอบหนึ่งของสภาพแวดล้อมด้านความมั่นคงในอนาคตที่กระทบต่อการนำพาประเทศชาติไปสู่ความ “มั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน” ต่อไป