การพัฒนาหลักสูตรการใช้โซเชียลมีเดียอย่างปลอดภัยสำหรับผู้สูงวัยในชุมชนท้องถิ่น

ปิยภัทร โกษาพันธุ์; อัจฉริยา  เหล่าศิริ; กชกร เจตินัย; ปิยกนิฏฐ์ โชติวนิช

ผู้แต่ง

ปิยภัทร โกษาพันธุ์ คณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี
อัจฉริยา เหล่าศิริ คณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี
กชกร เจตินัย คณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี
ปิยกนิฏฐ์ โชติวนิช คณะบริหารธุรกิจและการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี

คำสำคัญ:

การพัฒนาหลักสูตร, การใช้โซเชียลมีเดียอย่างปลอดภัย, ผู้สูงวัย, ชุมชนท้องถิ่น

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหา ความต้องการ และพฤติกรรมการใช้โซเชียลมีเดียของผู้สูงวัยในชุมชน 2) ออกแบบและพัฒนาหลักสูตรการใช้โซเชียลมีเดียอย่างปลอดภัยให้สอดคล้องกับบริบทผู้สูงวัย และ 3) ทดลองใช้หลักสูตรดังกล่าว การวิจัยเป็นแบบวิจัยและพัฒนา กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้สูงวัย จำนวน 30 คน โดยการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบถาม หลักสูตร แบบทดสอบความรู้ และแบบประเมินความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการทดสอบค่าทีแบบกลุ่มไม่อิสระกัน

ผลการวิจัยพบว่า 1) ผู้สูงวัยมีปัญหาในการใช้เครื่องมือ การรู้เท่าทันข่าวปลอม และการจัดการรหัสผ่าน โดยมีความต้องการใช้โซเชียลมีเดียเพื่อการสื่อสาร การรับข่าวสาร และความบันเทิง ใช้งานเป็นประจำทุกวันผ่านสมาร์ทโฟน โดยแพลตฟอร์มหลัก ได้แก่ ไลน์ เฟซบุ๊ก ยูทูบ และติ๊กต็อก 2) ผลการออกแบบหลักสูตรที่พัฒนาขึ้น ประกอบด้วย การใช้โซเชียลมีเดียอย่างปลอดภัย และการใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการสร้างภาพโดยไม่ใช้ข้อมูลส่วนตัว โดยหลักสูตรที่พัฒนาขึ้น ประกอบด้วย แนวคิดและหลักการ วัตถุประสงค์ โครงสร้างและเนื้อหา กระบวนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ และการวัดและประเมินผล การประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ พบว่า หลักสูตรมีความเหมาะสมและสอดคล้องกับความต้องการของผู้สูงวัย 3) ผลการทดลองใช้หลักสูตร ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และผู้เข้าร่วมมีความพึงพอใจต่อหลักสูตรในระดับมากที่สุด

เอกสารอ้างอิง

ประสพชัย พสุนนท์. (2558). ความเที่ยงตรงของแบบสอบถามสำหรับงานวิจัยทางสังคมศาสตร์. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 18, 376–396.

สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). รายงานพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์.

Alagood, J., Prybutok, G., & Prybutok, V. R. (2023). Navigating Privacy and Data Safety: The Implications of Increased Online Activity among Older Adults Post-COVID-19 Induced Isolation. Information, 14(6), 346. Retrieved from https://doi.org/10.3390/info14060346

Aïmeur, E., Amri, S., & Brassard, G. (2023). Fake news, disinformation and misinformation in social media: A review. Social Network Analysis and Mining, 13(1), 30. Retrieved from https://doi.org/10.1007/s13278-023-01028-5

Biggs, J. (2014). Constructive alignment in university teaching. HERDSA Review of Higher Education, 1, 5-22.

Boffo, V., Bertani, M., Bramanti, D., Chattat, R. & Formenti, L. (2025). Education and learning for active aging: Promising practices and findings from the Age‑It Research Program. The Journals of Gerontology: Series B, Psychology and Social Sciences, 80(Suppl_2), S212–S221. Retrieved from https://doi.org/10.1093/geronb/gbaf175

Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Hillsdale, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.

Cotten, S. R., Schuster, A. M., & Seifert, A. (2022). Social media use and well-being among older adults. Current Opinion in Psychology, 45, 101293. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2021.12.005

Czaja, S. J., Boot, W. R., Charness, N., & Rogers, W. A. (2019). Designing for older adults: Principles and Creative Human Factors Approaches, (3rd ed.). Boca Raton, FL: CRC Press.

European Association for the Education of Adults. (2024). Manifesto for Adult Learning in the 21st Century. Retrieved from

https://eaea.org/why-adult-education-2/digitalisation/

Israel, G. D. (1992). Determining sample size (PEOD-6). Retrieved from http://edis.ifas.ufl.edu/pd006

Kemp, S. (2024). Digital 2024: Global overview report. Retrieved from https://datareportal.com/reports/digital-2024-global-overview-report

Ko, E. G., Nanayakkara, S., & Huff Jr, W. E. (2025). Empowering older adults through GenAI literacy (arXiv preprint arXiv:2506.06225). CHIEA'25, April 26-May 1, 2025, Japan: Yokohama. Retrieved from https://arxiv.org/abs/2506.06225

Kraiwanit, T., Limna, P., Sonsuphap, R., & Chutipat, V. (2025). Predictors of digital fraud: Evidence from Thailand. Journal of Risk and Financial Management, 18(12), 671. Retrieved from https://doi.org/10.3390/jrfm18120671

Lee, H., Lim, J.‑A., & Nam, H.‑K. (2022). Effect of a digital literacy program on older adults’ digital social behavior:

A quasi‑experimental study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(19), 12404. Retrieved from https://doi.org/10.3390/ijerph191912404

Likert, R. (1932). A technique for the measurement of attitudes. Archives of Psychology, 22(140), 5–55.

Nguyen, M. H., Büchi, M., & Geber, S. (2024). Everyday disconnection experiences: Exploring people’s understanding of digital well‑being and management of digital media use. New Media & Society, 26(6), 3657–3678. Retrieved from https://doi.org/10.1177/14614448221105428

Oh, S. S., Kim, K., Kim, M., Oh J., Chu, S. & Choi J. (2021). Measurement of digital literacy among older adults: Systematic review. Journal of Medical Internet Research, 23(2), e26145. Retrieved from https://doi.org/10.2196/26145

Pacheco, E. (2024). Older Adults’ Safety and Security Online: A Post-Pandemic Exploration of Attitudes and Behaviors. Journal of Digital Media & Interaction, 7(17), 107-126. Retrieved from https://doi.org/10.34624/jdmi.v7i17.37825

Pituk, P., Chutipattana, N., Laor, P., Sukdee, T., Kittikun, J., Jitwiratnukool, W., Fajriyah, R., & Saisanan Na Ayudhaya, W. (2025). Digital Media Victimization Among Older Adults in Upper-Southern Thailand. Informatics, 12(1), 24. Retrieved from https://doi.org/10.3390/informatics12010024

Robru, K., Setthasuravich, P., Pukdeewut, A., & Wetchakama, S. (2024). Internet use for health‑related purposes among older people in Thailand: An analysis of nationwide cross‑sectional data. Informatics, 11(3), Article 55.

Retrieved from https://doi.org/10.3390/informatics11030055

Tsai, H.-Y. S., Shillair, R., & Cotten, S. R. (2017). Social support and “playing around”: An examination of how older adults acquire digital literacy with tablet computers. Journal of Applied Gerontology, 36(1), 29–55.

Retrieved from https://doi.org/10.1177/0733464815609440

UNESCO. (2025). AI and education: Protecting the rights of learners. Retrieved from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000395373

Xu, L., Ng, D. T. K., Lee, C. S. Y., Peng, P., & Chu, S. K. W. (2025). A systematic review of digital literacy in lifelong learning for older adults: Challenges, strategies, and learning outcomes. Educational Technology Research and Development, 73(1), 3627–3674. Retrieved from https://doi.org/10.1007/s11423-025-10530-w