การพัฒนาหลักสูตรส่งเสริมการคิดอย่างมีวิจารณญาณโดยใช้การเรียนรู้ แบบปรากฏการณ์เป็นฐาน สำหรับนักศึกษาวิชาชีพครู

หฤทัย ไทยสุชาติ; ปริญญภาษ สีทอง

ผู้แต่ง

หฤทัย ไทยสุชาติ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง
ปริญญภาษ สีทอง คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง

คำสำคัญ:

การพัฒนาหลักสูตร, การเรียนรู้แบบปรากฏการณ์เป็นฐาน, การคิดอย่างมีวิจารณญาณ

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สร้างและตรวจสอบคุณภาพของหลักสูตรส่งเสริมการคิดอย่างมีวิจารณญาณโดยใช้การเรียนรู้แบบปรากฏการณ์เป็นฐาน สำหรับนักศึกษาวิชาชีพครู และ 2) ศึกษาผลการใช้หลักสูตรส่งเสริมการคิดอย่างมีวิจารณญาณโดยใช้การเรียนรู้แบบปรากฏการณ์เป็นฐาน สำหรับนักศึกษาวิชาชีพครู ซึ่งเป็นการวิจัยเชิงทดลองเบื้องต้น ใช้แบบแผนการทดลองแบบกลุ่มเดียวและวัดหลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างคือ นักศึกษาวิชาชีพครู ชั้นปีที่ 1-3 สาขาวิชาชีววิทยา ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2568 จำนวน 20 คน ได้มาจากการสุ่มตัวอย่างแบบกลุ่ม เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ หลักสูตร คู่มือการใช้หลักสูตร และแบบวัดการคิดอย่างมีวิจารณญาณ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการทดสอบค่าที

ผลการวิจัยพบว่า

หลักสูตรส่งเสริมการคิดอย่างมีวิจารณญาณโดยใช้การเรียนรู้แบบปรากฏการณ์เป็นฐาน สำหรับนักศึกษาวิชาชีพครู มีองค์ประกอบ 6 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) ความเป็นมาและความสำคัญ 2) จุดมุ่งหมายของหลักสูตร 3) เนื้อหาสาระ ซึ่งประกอบด้วย 4 หน่วยการเรียนรู้ คือ หน่วยที่ 1 การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หน่วยที่ 2 มลพิษทางอากาศ PM2.5 กับคุณภาพชีวิต หน่วยที่ 3 วัคซีน ความหวังหรือความกลัว และหน่วยที่ 4 ภัยไซเบอร์และข่าวลวง 4) การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ 5) การวัดและประเมินผล และ 6) สื่อและแหล่งเรียนรู้ โดยหลักสูตรและคู่มือการใช้หลักสูตรผ่านการประเมินในภาพรวมมีความเหมาะสมในระดับมาก
นักศึกษาที่เรียนด้วยหลักสูตรส่งเสริมการคิดอย่างมีวิจารณญาณโดยใช้การเรียนรู้แบบปรากฏการณ์เป็นฐาน สำหรับนักศึกษาวิชาชีพครู มีการคิดอย่างมีวิจารณญาณหลังเรียนสูงกว่าเกณฑ์ร้อยละ 70 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยมีค่าเฉลี่ยคะแนนเท่ากับ 47.45 จากคะแนนเต็ม 60 ( $\bar{X}$ = 47.45, S.D. = 7.69) และผลการทดสอบค่าทีแบบกลุ่มเดียว พบว่า แตกต่างจากเกณฑ์ที่กำหนดอย่างมีนัยสำคัญ (t = 3.17, df = 19, p = .005)

เอกสารอ้างอิง

ชนาพร แสนสมบัติ. (2559). การสอนทักษะการคิดอย่างมีวิจารณญาณเพื่อการดำรงชีพในศตวรรษที่ 21. วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 5(2), 1-11.

ชุติกานต์ เอี่ยวเล็ก และอรทัย อนุรักษ์วัฒนะ. (2565). ผลการจัดประสบการณ์การเรียนการสอนโดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานเพื่อพัฒนาทักษะการคิดอย่างมีวิจารณญาณของนักศึกษาครู. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 20(1), 257–270.

ทรงกลด จารุนนทรากุล, ชนิตตา โชติช่วง, นพวรรณ เนตรธานนท์ และศิริวรรณ วณิชวัฒนวรชัย. (2568). การพัฒนาหลักสูตรเสริมสร้างความรู้เกี่ยวกับเด็กที่มีความต้องการจําเป็นพิเศษสำหรับนักศึกษาวิชาชีพครู. วารสารวิชาการศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี, 1(1), 81-100.

ธำรง บัวศรี. (2542). ทฤษฎีหลักสูตร การออกแบบและพัฒนา (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: ธนธัชการพิมพ์.

นาฎอนงค์ วงศ์สิงห์แก้ว และปริญญภาษ สีทอง. (2567). การพัฒนาหลักสูตรการสร้างแบบจำลองโดยใช้การจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดสะตีมศึกษา สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5. วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 13(1), 146–162.

ประยูร บุญใช้. (2567). การพัฒนาหลักสูตรเสริมสมรรถนะตามแนวคิดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานและการรับใช้สังคมเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะการอยู่ในสังคมโลกที่มีความเป็นสากลของนักศึกษาครู. วารสารบัณฑิตวิจัย, 15(1), 109-130.

ปริญญภาษ สีทอง และสุธาสินี ยันตรวัฒนา. (2564). การพัฒนาหลักสูตรการเตรียมความพร้อมด้านสุขภาพกาย สำหรับวัยกลางคนเพื่อเข้าสู่วัยชรายุค 4.0. วารสารวิชาการและวิจัยสังคมศาสตร์, 16(1), 43-58.

พัศรเบศวณ์ เวชวิริยะสกุล, ชัชวีร์ แก้วมณี, ณัชชา มหปุญญานนท์, อรพิน ทิพย์เดช, อภินันท์ สิริรัตนจิตต์ และขวัญจิตต์ สุวรรณนพรัตน์. (2567). การพัฒนาหลักสูตรฐานสมรรถนะการเรียนรู้ทักษะอาชีพโดยใช้ชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ. วารสารรัชตภาคย์, 18(59), 164-182.

มาเรียม นิลพันธุ์. (2558). วิธีวิจัยทางการศึกษา (พิมพ์ครั้งที่ 9). นครปฐม: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยศิลปากร.

ศศิธ์อร บุญวุฒวิวัฒน์ และอมรรัตน์ วัฒนาธร. (2560). การพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมภาษาเกาหลีเบื้องต้นสำหรับแรงงานไทย. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 19(2), 214–229.

สงัด อุทรานันท์. (2532). พื้นฐานและการพัฒนาหลักสูตร (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: มิตรสยาม.

สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2566). การแถลงข่าวผลการประเมิน PISA 2022. เข้าถึงได้จาก https://pisathailand.ipst.ac.th/news-21/ 14 พฤษภาคม 2568.

สุชาดา กันธิพันธิ์ และปริญญภาษ สีทอง. (2566). การพัฒนาหลักสูตรส่งเสริมการรู้เรื่องภูมิศาสตร์ โดยใช้กระบวนการทางภูมิศาสตร์ สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 2. สิกขา วารสารศึกษาศาสตร์, 10(2), 177–188.

สุชานันท์ วรวัฒนานนท์ และสกนธ์ชัย ชะนูนันท์ (2566). การจัดการเรียนรู้แบบปรากฏการณ์เป็นฐานเพื่อพัฒนาทักษะการคิดอย่างมีวิจารณญาณและการแก้ปัญหา เรื่องปรากฏการณ์ของโลกและภัยธรรมชาติ ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6. Journal of Roi Kaensarn Academi, 8(1), 136–149.

หัสวนัส เพ็งสันเทียะ, มนตา ตุลย์เมธาการ และอิทธิพัทธ์ สุวทันพรกูล. (2564). ผลการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์

เป็นฐานที่มีต่อการคิดอย่างมีวิจารณญาณและการคิดสร้างสรรค์ ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6. วารสารศิลปากรศึกษาศาสตร์วิจัย, 13(2), 240-257.

Adipat, S. (2024). Transcending traditional paradigms: the multifaceted realm of phenomenon-based learning. Frontiers in Education, 9, 1346403. Retrieved from https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1346403

Dressel, P. L., & Mayhew, L. B. (1954). General education: Exploration in evaluation. Washington, D.C.: American Council on Education.

Elballah, K., Alkhalifah, N., Alomari, A., & Alghamdi, A. (2024). Enhancing cognitive dimensions in gifted students through future problem-solving enrichment programs. Discover Sustainability, 5(248), 1-16.

Forawi, S. A. (2016). Standard-based science education and critical thinking. Thinking Skills and Creativity, 20, 52–62. Retrieved from https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1871187116300086

Homedan, H. A. A., Baioumy, N., & Mohd Annuar, T. B. (2021). The effectiveness of enrichment activities program based on educational techniques in developing attitudes towards mathematics among third graders in Jordan. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 11(6), 1301–1310.

Padmarudram Sasidharan Thampi, K. P., Ponathong, C., & Yongsorn, C. (2024). Critical thinking skills and dispositions: Perceptions of higher education students in Thailand. Journal of Education and Innovation, 26(3), 153–167.

Salame, I. I., & Nazir, S. (2019). The impact of supplemental instruction on the performance and attitudes of general chemistry students. International Journal of Chemistry Education Research, 3(2), 53–57.

Santos, L. F. (2017). The role of critical thinking in science education. Journal of Education and Practice, 8(20), 159–166.

Schaffar, B., & Wolff, L.-A. (2024). Phenomenon-based learning in Finland: A critical overview of its historical and philosophical roots. Cogent Education, 11(1), 2309733.

Silander, P. (2015). Rubric for Phenomenon-based Learning. Retrieved from http://www.phenomenaleducation.info/ phenomenon-based-learning.html May 25th, 2025.

Symeonidis, V., & Schwarz, J. F. (2016). Phenomenon-Based Teaching and Learning through the Pedagogical Lenses of Phenomenology: The Recent Curriculum Reform in Finland. Forum Oświatowe, 28(2), 31–47.

Taba, H. (1962). Curriculum Development: Theory and Practice. New York: Harcourt, Brace & World.

Thornhill-Miller, B., Dupuy, M., Marin, E., & Luu, L. A. (2023). Creativity, critical thinking, communication, and collaboration: Assessment, certification, and promotion of 21st century skills for the future of work and education. Journal of Intelligence, 11(54), 1-32.

Tsai, M.-C., & Lin, H.-C. K. (2024). Exploring the integration of phenomenon-based learning approach in programming and critical thinking intent. In Y.-P. Cheng et al. (Eds.), ICITL 2024: Proceedings of the 21st International Conference on Information Technology Based Higher Education and Training (pp. 233–243). Paris: Springer.

Tyler, R. W. (1949). Basic Principles of Curriculum and Instruction. Chicago: The University of Chicago Press.

Verawati, N., Rokhmat, J., Harjono, A., Makhrus, M., & Sukarso, A. (2024). Analysis of preservice science teachers critical thinking abilities: A valuable insights for designing instructional strategies. Jurnal Kependidikan: Jurnal Hasil Penelitian dan Kajian Kepustakaan di Bidang Pendidikan, Pengajaran dan Pembelajaran, 10(4), 1696-1708.

Walker, K. I., & Nouri, N. (2025). Phenomenon-based learning and storylines in K-12 science education: a systematic review of current research, implementation, and future directions. Frontiers in Education, 10, 1648234. Retrieved from https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1648234

World Economic Forum. (2020). Schools of the Future: Defining new models of education for the Fourth Industrial Revolution. Geneva: WEF. Retrieved from https://www3.weforum.org/docs/WEF_Schools_of_the_Future_ Report_2019.pdf May 15th, 2025.