มาตรฐานวิชาชีพครู: อำนาจตามกฎหมายและผลกระทบต่อสิทธิและคุณภาพการศึกษา

บทคัดย่อ

มาตรฐานวิชาชีพเป็นองค์ประกอบสำคัญที่สะท้อนความเป็นวิชาชีพ บทความนี้วิเคราะห์อำนาจของสภาวิชาชีพในการกำหนดมาตรฐานวิชาชีพครู ตามพระราชบัญญัติสภาครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2546 โดยมีเป้าหมายเพื่อยกระดับคุณภาพครู ซึ่งเป็นหัวใจของการพัฒนาการศึกษาอย่างยั่งยืน การกำหนดมาตรฐานวิชาชีพถือเป็นการใช้อำนาจทางปกครองในลักษณะการออกกฎ ซึ่งต้องอยู่ภายใต้หลักกฎหมายมหาชน ได้แก่ หลักความชอบด้วยกฎหมาย ความเป็นธรรม ความได้สัดส่วน และความรับผิดชอบและตรวจสอบได้ มาตรฐานวิชาชีพครูฉบับที่ใช้เป็นหลักในปัจจุบันคือ ข้อบังคับคุรุสภา ว่าด้วยมาตรฐานวิชาชีพ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2562 กำหนดให้มาตรฐานวิชาชีพครู ประกอบด้วย 3 ด้านหลัก คือ มาตรฐานความรู้และประสบการณ์วิชาชีพ มาตรฐานการปฏิบัติงาน และมาตรฐานการปฏิบัติตน (จรรยาบรรณของวิชาชีพ) มาตรฐานเหล่านี้เป็นเครื่องมือทางกฎหมายที่สำคัญในการกำหนดสิทธิและสถานะของผู้ประกอบวิชาชีพครู ทั้งในการคัดกรอง การออกใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ และการควบคุมจรรยาบรรณ นอกจากนี้ยังส่งผลต่อคุณภาพการผลิตครู โดยถูกใช้เป็นกรอบในการจัดการศึกษาของสถาบันผลิตครู เพื่อให้บัณฑิตมีความพร้อมในการประกอบวิชาชีพ ซึ่งท้ายที่สุดจะนำไปสู่การจัดการศึกษาที่มีคุณภาพและเป็นธรรมต่อผู้เรียน ข้อเสนอเชิงนโยบายเป็นประโยชน์ในการพัฒนาการกำหนดมาตรฐานวิชาชีพให้เป็นไปอย่างโปร่งใส เป็นธรรม และมีประสิทธิผลยิ่งขึ้น