ภูมิปัญญาท้องถิ่นการผลิตขนมต้มใบกะพ้อของชุมชน ตำบลพลายวาส อำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับประเพณีชักพระของชุมชน ตำบลพลายวาส อำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี และ 2) เพื่อศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นการผลิตขนมต้มใบกะพ้อของชุมชน เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลหลัก คือ ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้ประกอบการ และนักวิชาการที่มีความรู้ความเข้าใจเรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นการผลิตขนมต้มใบกะพ้อ จำนวน 8 คน เก็บข้อมูลโดยใช้การสัมภาษณ์ด้วยแบบสัมภาษณ์แบบกึ่งมีโครงสร้างและการสังเกต วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์แก่นสาระ และตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยวิธีตรวจสอบแบบสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า 1) ชุมชนมีการสืบสานงานบุญประเพณีชักพระรวมถึงวัฒนธรรมทางภูมิปัญญาการทำขนมต้มใบกะพ้อซึ่งถ่ายทอดกันมาจากรุ่นสู่รุ่นจนถึงปัจจุบัน ในช่วงวันประเพณีชักพระ ชาวบ้านจะนำขนมต้มใบกะพ้อโยนขึ้นไปบนบุษบกที่ลากเรือพระ หรือนำไปแขวนที่หัวเรือพนมพระหรือรถพนมพระให้ทันช่วงเช้าในวันพระ แรม 1 ค่ำ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการทำบุญและอุทิศส่วนกุศลตามประเพณี 2) ขนมต้มใบกะพ้อ เป็นขนมไทยที่มีส่วนประกอบหลักเป็นข้าวเหนียว กะทิ และน้ำตาล นำมาผัดจนส่วนผสมเหนียวเกาะตัวกันดี แล้วห่อให้แน่นด้วยใบกะพ้อเป็นรูปทรงสามเหลี่ยมแล้วจึงนำไปนึ่งหรือต้มจนสุก ซึ่งขั้นตอนกระบวนการเหล่านี้เป็นภูมิปัญญาการทำอาหารที่สืบทอดกันมาผ่านประเพณีและความศรัทธาในพุทธศาสนา งานวิจัยนี้มีข้อเสนอแนะแนวทางในการสร้างความยั่งยืนให้กับภูมิปัญญาของท้องถิ่นด้วยการพัฒนาผลิตภัณฑ์ขนมต้มใบกะพ้อให้ตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคในปัจจุบัน ช่วยให้คนรุ่นใหม่เห็นความสำคัญของภูมิปัญญาในท้องถิ่นและสร้างความยั่งยืนให้กับเศรษฐกิจชุมชนต่อไป