“ตาปู่บ้าน” วัฒนธรรม ความเชื่อ และการจัดการศรัทธาของชุมชน - พาป้อ ประภากร; พลแสน รุ่งทิวา (วารสารเมธีวิจัย Savant Journal of Social Sciences, 2025)
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์วัฒนธรรม ความเชื่อ และการจัดการศรัทธาเกี่ยวกับ “ตาปู่บ้าน” ในชุมชน โดยรวบรวมข้อมูลจากแหล่งต่าง ๆ ทั้งบทความวิชาการ รายงานการวิจัย และข้อมูลจากแหล่งออนไลน์ ผลการศึกษาพบว่า “ตาปู่บ้าน” เป็นศูนย์รวมจิตใจและเป็นวิญญาณบรรพบุรุษผู้พิทักษ์ชุมชน ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการวางรากฐานทางจริยธรรมและระเบียบวินัยของคนในหมู่บ้าน การจัดการศรัทธาต่อ “ตาปู่บ้าน” แสดงออกผ่านพิธีกรรมต่าง ๆ เช่น การสร้างศาลปู่ตา พิธีบวงสรวงและเลี้ยงปู่ตาประจำปี การบนบานศาลกล่าว และการแก้บน รวมถึงบทบาทของ “เฒ่าจ้ำ” ในฐานะสื่อกลางในการติดต่อสื่อสารกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ นอกจากนี้ ความเชื่อเรื่อง “ตาปู่บ้าน” ยังมีการผสมผสานและปรับตัวเข้ากับความเชื่ออื่น ๆ เช่น ศาสนาพราหมณ์และพระพุทธศาสนา แสดงให้เห็นถึงความยืดหยุ่นของระบบความเชื่อในชุมชนที่สามารถรับเอาแนวคิดจากภายนอกเข้ามาปรับใช้ได้ โดยยังคงรักษาแก่นของความเชื่อดั้งเดิมไว้ การจัดการศรัทธาเหล่านี้มีส่วนสำคัญในการสร้างความผาสุกและความมั่นคงให้กับชีวิตของคนในชุมชน